คดีก่อสร้าง ผู้รับเหมาไม่ได้ค่างาน ฟ้องอย่างไร: คู่มือบริษัทรับเหมาและตกแต่งภายใน พร้อมฎีกา
ผู้รับเหมาและบริษัทตกแต่งภายในไม่ได้ค่างาน ฟ้องอย่างไร อายุความ 2 ปีหรือ 5 ปี งานเพิ่ม ถูกบอกเลิกสัญญา ข้อริบค่างาน พร้อมฎีกา ขั้นตอน หลักฐาน และคำถามที่พบบ่อย 10 ข้อ
สรุปคำตอบสั้น: ผู้รับเหมาหรือบริษัทตกแต่งภายในที่ทำงานแล้วไม่ได้ค่างาน ฟ้องเรียกได้ตามหลักสัญญาจ้างทำของ (ป.พ.พ. มาตรา 587) แต่ต้องเลือกฐานฟ้องให้ตรงกับสถานะสัญญา และต้องฟ้องภายในอายุความ
- ค่างานบ้านหรือคอนโดที่ลูกค้าอยู่เอง อายุความ 2 ปี ส่วนค่างานที่ทำเพื่อกิจการของลูกค้า เช่น ร้านค้า โรงงาน อาจเป็น 5 ปี
- ลูกค้าค้างค่างวดที่ถึงกำหนดแล้ว ผู้รับเหมาหยุดงานงวดถัดไปได้ตามมาตรา 369 แต่ควรทวงถามเป็นหนังสือก่อน
- ลูกค้าบอกเลิกจ้างกลางทางโดยผู้รับเหมาไม่ผิด เรียกค่างานที่ทำแล้วและค่าสินไหมทดแทนตามมาตรา 605 ได้ (ฎีกา 1182/2545)
- ข้อสัญญา “ริบค่างานและยึดวัสดุเมื่อเลิกสัญญา” ใช้บังคับได้จริง (ฎีกา 3698/2561)
- ค่าปรับรายวันที่สูงเกินส่วน ศาลลดได้ตามมาตรา 383 ถ้าผู้รับเหมายังไม่ได้จ่ายเบี้ยปรับนั้นไป
- หลักฐานที่ชี้ขาดยอดเงินคือมูลค่างานที่ทำจริง (ฎีกา 87/2540)
เขียนและตรวจข้อกฎหมายโดยทีมทนายความ บริษัท ทนายโซเชียล จำกัด · ตรวจตัวบทและคำพิพากษาล่าสุดเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2569
บทความนี้เขียนให้ใคร
บทความนี้เขียนให้เจ้าของ บริษัทรับเหมาก่อสร้าง และ บริษัทรับตกแต่งภายใน (Interior / Built-in / Fit-out) ที่ทำงานไปแล้วแต่เก็บเงินไม่ได้ ถูกสั่งงานเพิ่มโดยไม่มีราคา ถูกบอกเลิกสัญญากลางทาง หรือถูกหักค่าปรับจนเหลือเงินไม่คุ้มทุน
ประเด็นที่เน้นคือเรื่องที่ผู้รับเหมามักพลาดและทำให้แพ้คดีทั้งที่ทำงานจริง ได้แก่
- เลือกฟ้องผิดฐาน เช่น ฟ้องเรียกค่างวดตามสัญญา ทั้งที่สัญญาถูกบอกเลิกไปแล้ว
- หยุดงานเองโดยไม่มีหลักฐานว่าผู้ว่าจ้างผิดนัดก่อน
- ทำงานเพิ่มตามคำพูดหน้างาน โดยไม่มีเอกสารอนุมัติราคา
- เซ็นสัญญาที่มีข้อ “ริบค่างานและยึดวัสดุ” โดยไม่รู้ผลทางกฎหมาย
- นับอายุความผิด เพราะไม่รู้ว่างานตกแต่งร้านหรือสำนักงานอาจได้อายุความต่างจากงานบ้านพักอาศัย
หมายเหตุ: เรื่องผู้รับเหมาทิ้งงาน ความชำรุดบกพร่องหลังส่งมอบ การรับมอบงานโดยไม่อิดเอื้อน และคดีผู้บริโภคจากการสร้างบ้านอยู่เอง มีอธิบายไว้แล้วใน หน้าคดีรับเหมาก่อสร้าง และ บทความผู้รับเหมาทิ้งงาน บทความนี้จึงไม่ทำซ้ำเนื้อหาส่วนนั้น
ข้อกฎหมายจ้างทำของที่ผู้รับเหมาต้องรู้ (ป.พ.พ.)
สัญญารับเหมาก่อสร้างและสัญญาตกแต่งภายในเป็น สัญญาจ้างทำของ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 587 คือผู้รับจ้างรับทำงานให้ “สำเร็จ” และผู้ว่าจ้างตกลงจ่ายสินจ้างเพื่อผลสำเร็จนั้น สิทธิของผู้รับเหมาจึงผูกกับการส่งมอบงานเป็นหลัก ตารางนี้สรุปมาตราที่ใช้บ่อยที่สุดฝั่งผู้รับเหมา
| มาตรา | หลักกฎหมาย (สรุปจากตัวบท) | ผู้รับเหมาใช้เมื่อไร |
|---|---|---|
| ป.พ.พ. 587 | จ้างทำของ คือผู้รับจ้างทำงานจนสำเร็จ ผู้ว่าจ้างให้สินจ้างเพื่อผลสำเร็จ | แยกให้ออกจากจ้างแรงงาน และกำหนดว่าต้องพิสูจน์ “ผลงาน” |
| ป.พ.พ. 602 | สินจ้างพึงใช้เมื่อรับมอบงาน ถ้ากำหนดส่งมอบเป็นส่วนและระบุสินจ้างเป็นส่วน ให้จ่ายเมื่อรับมอบแต่ละส่วน | ทวงค่างวดแต่ละงวด และนับวันผิดนัด |
| ป.พ.พ. 369 | ในสัญญาต่างตอบแทน ฝ่ายหนึ่งไม่ชำระหนี้จนกว่าอีกฝ่ายจะชำระหรือขอปฏิบัติการชำระหนี้ได้ เว้นแต่หนี้อีกฝ่ายยังไม่ถึงกำหนด | ชะลอหรือหยุดงานงวดถัดไป เมื่อผู้ว่าจ้างค้างค่างวดที่ถึงกำหนดแล้ว |
| ป.พ.พ. 605 | ระหว่างงานยังไม่เสร็จ ผู้ว่าจ้างบอกเลิกสัญญาได้ แต่ต้องเสียค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้รับจ้างเพื่อความเสียหายอันเกิดแต่การเลิกสัญญา | ถูกเลิกจ้างกลางทางโดยตนไม่ได้ผิด |
| ป.พ.พ. 391 วรรคสาม | เมื่อเลิกสัญญา การงานที่ทำให้แล้วให้ชดใช้ด้วยเงินตามควรค่าแห่งการนั้น | เรียกค่างานที่ทำไปแล้วหลังสัญญาเลิก |
| ป.พ.พ. 383 | เบี้ยปรับสูงเกินส่วน ศาลลดลงเป็นจำนวนพอสมควรได้ แต่ถ้าจ่ายเบี้ยปรับไปแล้ว สิทธิขอลดเป็นอันขาดไป | ต่อสู้ค่าปรับรายวันที่ถูกหักจากค่างาน |
| ป.พ.พ. 607 | ให้ผู้รับจ้างช่วงทำต่อได้ เว้นแต่สาระสำคัญอยู่ที่ความสามารถของผู้รับจ้างเอง แต่ผู้รับจ้างยังต้องรับผิดในความผิดของผู้รับจ้างช่วง | ใช้ซับคอนแทรกต์ ช่างไม้ ช่างระบบ |
| ป.พ.พ. 193/34 (1) และ 193/33 (5) | ค่าการงานที่ได้ทำ อายุความ 2 ปี เว้นแต่ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้เอง จึงเป็น 5 ปี | นับอายุความค่างาน |
| ป.พ.พ. 193/14 (1) | อายุความสะดุดหยุดลงเมื่อลูกหนี้รับสภาพหนี้เป็นหนังสือ ชำระหนี้บางส่วน หรือทำการใดอันแสดงว่ายอมรับหนี้ | ต่ออายุความด้วยหนังสือรับสภาพหนี้ |
| ป.พ.พ. 224 ประกอบมาตรา 7 | หนี้เงินผิดนัด คิดดอกเบี้ยอัตราตามมาตรา 7 (ร้อยละ 3 ต่อปี ซึ่งปรับได้โดยพระราชกฤษฎีกา) บวกร้อยละ 2 ต่อปี | คิดดอกเบี้ยค่างวดค้างชำระ เมื่อสัญญาไม่ได้กำหนดดอกเบี้ยไว้ |
| พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 มาตรา 102 | งานภาครัฐ งดหรือลดค่าปรับ หรือขยายเวลาได้ตามจำนวนวันที่มีเหตุจริง เฉพาะเหตุจากหน่วยงานรัฐ เหตุสุดวิสัย พฤติการณ์ที่ผู้รับจ้างไม่ต้องรับผิด หรือเหตุตามกฎกระทรวง | ผู้รับเหมางานราชการขอขยายเวลา หรือขอลดค่าปรับ |
ข้อควรระวังเรื่องดอกเบี้ย: อัตราตามมาตรา 7 อาจปรับเปลี่ยนโดยพระราชกฤษฎีกา ก่อนคำนวณยอดฟ้องควรตรวจอัตราที่ใช้บังคับ ณ วันผิดนัด และถ้าสัญญากำหนดดอกเบี้ยผิดนัดไว้ ให้ดูข้อสัญญานั้นด้วย
ข้อควรระวังเรื่องงานภาครัฐ: แบบสัญญาภาครัฐโดยทั่วไปกำหนดให้ผู้รับจ้างต้องแจ้งเหตุที่ขอขยายเวลาหรือลดค่าปรับเป็นหนังสือภายในเวลาที่กำหนด (มักเป็น 15 วันนับถัดจากวันที่เหตุสิ้นสุด) ถ้าไม่แจ้งภายในกำหนดจะยกขึ้นอ้างภายหลังได้ยาก ควรตรวจข้อสัญญาของโครงการนั้นทุกครั้ง
ฎีกาคดีก่อสร้างที่ผู้รับเหมาและผู้รับตกแต่งภายในควรรู้
แนวฎีกาด้านล่างคัดเฉพาะประเด็นที่ผู้รับเหมาและผู้รับตกแต่งภายในเจอบ่อย ทุกฉบับตรวจจากเนื้อคำพิพากษาแล้ว ฉบับที่มีเครื่องหมาย * มีเนื้อหาคำพิพากษาอยู่ท้ายบทความ
| ฎีกา | ข้อเท็จจริงโดยย่อ | หลักที่ศาลวาง | บทเรียนสำหรับผู้รับเหมา |
|---|---|---|---|
| 1182/2545 * | ผู้ว่าจ้างบอกเลิกสัญญาสร้างทาวน์เฮาส์ 236 หลัง ผู้รับเหมาฟ้องเรียกค่าเตรียมงานงวด 2 และค่าบ้าน 3 หลัง โดยถือว่าสัญญายังไม่เลิก | ผู้ว่าจ้างบอกเลิกตามมาตรา 605 ได้ แต่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน การบอกเลิกไม่ต้องทำเป็นหนังสือ ข้อ “บอกเลิกล่วงหน้า 3 เดือน” ไม่ได้แปลว่าต้องทำงานและจ่ายเงินต่ออีก 3 เดือน ฟ้องผิดฐานจึงยกฟ้อง แต่ไม่ตัดสิทธิฟ้องใหม่ | ถูกเลิกจ้างแล้ว ให้ฟ้องเรียก “ค่าสินไหมทดแทนตามมาตรา 605” พร้อมพิสูจน์ความเสียหายทุกรายการ อย่าฟ้องเป็นค่างวดตามสัญญา |
| 87/2540 * | บริษัทรับตกแต่งร้านแว่นตา ผู้ว่าจ้างอนุมัติใบเสนอราคางานเพิ่มแต่ไม่จ่ายเงินตามเงื่อนไข ผู้รับเหมาให้ทนายทวงถามแล้วหยุดงาน | การหยุดงานหลังทวงถามถือเป็นการใช้สิทธิเลิกสัญญาฝ่ายเดียว ผู้ว่าจ้างผิดสัญญา ผู้รับเหมาเรียกค่างานที่ทำแล้วและค่าเสียหายได้ ใบเสนอราคาที่ผู้ว่าจ้างลงนามอนุมัติเป็นสัญญาจ้าง | ทำงานเพิ่มต้องมีใบเสนอราคาที่ลูกค้าเซ็นอนุมัติ ก่อนหยุดงานต้องทวงถามเป็นหนังสือ และต้องพิสูจน์มูลค่างานที่ทำจริงให้ได้ (คดีนี้ศาลกำหนดให้เพียง 350,000 บาท เพราะไม่มีตัวเลขผลงานชัดเจน) |
| 3698/2561 * | ผู้รับเหมาสร้างอาคาร 7 ชั้นล่าช้า ผู้ว่าจ้างบอกเลิกและยึดวัสดุ ผู้รับเหมาฟ้องค่างาน งวด 19–20 และค่าวัสดุ | ข้อสัญญาให้ผู้ว่าจ้างริบค่างานที่ยังไม่จ่ายและยึดวัสดุเมื่อเลิกสัญญา ไม่ขัดความสงบเรียบร้อย ใช้บังคับได้ ผู้รับเหมาจึงเรียกค่างานตามมาตรา 391 วรรคสามไม่ได้ ศาลฎีกาพิพากษากลับให้ยกฟ้อง | อ่านข้อ “ผลของการเลิกสัญญา” ก่อนเซ็น ถ้ามีข้อริบงานและยึดวัสดุ ต้องเจรจาแก้ หรือเร่งส่งมอบงานให้ครบงวดก่อนถูกบอกเลิก |
| 2794/2537 | สัญญาราชการกำหนดว่าเมื่อเลิกสัญญา งานและสิ่งของในสถานที่ตกเป็นของผู้ว่าจ้างโดยไม่ต้องจ่ายค่าตอบแทน | ข้อตกลงนี้เป็นเบี้ยปรับที่ชำระด้วยการอื่นนอกจากเงินตามมาตรา 382 ถ้าเป็นจำนวนพอสมควร ผู้ว่าจ้างรับผลงานไปได้โดยไม่ต้องจ่ายราคา | ข้อสัญญาลักษณะนี้มีผลจริง อย่ามองว่าเป็นแค่แบบฟอร์ม |
| 6675/2541 | ผู้ว่าจ้างถอนทนายกลางคดี (จ้างทำของประเภทหนึ่ง) สัญญาให้จ่ายค่าจ้างเต็มไม่ว่าเลิกเมื่อใด | เลิกสัญญาตามมาตรา 605 ต้องจ่ายค่าการงานตามมาตรา 391 วรรคสาม และค่าสินไหมทดแทน ข้อให้จ่ายเต็มจำนวนมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ศาลลดได้ตามมาตรา 383 | ข้อ “เลิกจ้างแล้วต้องจ่ายเต็มสัญญา” ช่วยได้ แต่ศาลอาจลดลง ต้องเตรียมพิสูจน์มูลค่างานจริงไว้ด้วย |
| 3165/2529 | ผู้รับเหมาสร้างทางรับเงินล่วงหน้า สัญญาเลิกก่อนหักเงินล่วงหน้าคืนครบ | หลังเลิกสัญญาต้องคืนสู่ฐานะเดิมตามมาตรา 392 ประกอบ 369 เมื่อผู้รับเหมายังไม่คืนเงินล่วงหน้าที่มากกว่าค่างาน ย่อมฟ้องเรียกค่างานค้างไม่ได้ | ก่อนฟ้อง ให้หักบัญชีเงินล่วงหน้าที่ยังไม่ถูกหักออกจากค่างานเสียก่อน |
| 277/2553 | ผู้บริโภคจ่ายค่างวดบ้าน 130,000 บาท แต่ผู้ประกอบการยังไม่ลงมือก่อสร้าง | ผู้ว่าจ้างไม่จ่ายงวดต่อไปได้ตามมาตรา 369 ไม่เป็นฝ่ายผิดสัญญา | มาตรา 369 ใช้ได้ทั้งสองทาง ถ้าผู้รับเหมาไม่ทำงานตามงวด ก็เรียกค่างวดถัดไปไม่ได้ |
| 9138/2553 | ผู้ขายและตอกเสาเข็มฟ้องเรียกค่างาน ผู้ว่าจ้างสร้างศูนย์การค้าใช้เองบางส่วน ให้เช่าบางส่วน | เป็นการทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้เอง เข้าข้อยกเว้นมาตรา 193/34 (1) อายุความ 5 ปี | งานสร้างหรือตกแต่งอาคารพาณิชย์ ร้านค้า โรงงาน ที่ลูกค้าใช้ทำธุรกิจ ตรวจดูก่อนว่าอาจได้อายุความ 5 ปี |
| 9197/2551 | ลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ค่าไม้ที่นำไปใช้รับเหมาก่อสร้าง | หนังสือรับสภาพหนี้ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงและเริ่มนับใหม่ หนี้ระหว่างพ่อค้ากับผู้รับเหมาที่นำไปใช้ในกิจการ อายุความ 5 ปี | ใกล้ครบอายุความแต่ยังเจรจาอยู่ ให้ลูกค้าเซ็นหนังสือรับสภาพหนี้ หรือรับชำระบางส่วนพร้อมหลักฐาน |
| 7618/2552 | ผู้รับเหมาส่งงานช้า 53 วัน ค่าปรับวันละ 31,880 บาท ผู้ว่าจ้างจ้างรายอื่นทำต่อในราคาถูกกว่า | ค่าปรับเป็นเบี้ยปรับ ไม่ปรากฏหลักคำนวณและความเสียหายจริง ศาลลดเหลือวันละ 20,000 บาท แล้วหักจากค่างานที่ผู้รับเหมาได้รับ | ค่าปรับที่ผู้ว่าจ้างจะหักจากค่างานที่ยังค้างจ่าย ศาลยังลดลงได้ก่อนหัก จึงควรโต้แย้งยอดค่าปรับในคดีเรียกค่างานทุกครั้ง |
| 5376/2552 และ 735/2536 | ผู้ว่าจ้างรู้ว่างานไม่เสร็จแน่ แต่ทอดเวลาบอกเลิกไป 277 วัน และกว่า 6 เดือนตามลำดับ | ผู้ว่าจ้างไม่บรรเทาความเสียหาย ทำให้ค่าปรับสูงเกินส่วน ศาลลดได้ตามมาตรา 383 | ถูกปรับรายวันยาว ให้ยกข้อต่อสู้ว่าผู้ว่าจ้างปล่อยให้ค่าปรับพอกพูนเอง |
| 540/2532 | งานล่าช้าเพราะการดำเนินการของผู้ว่าจ้างด้วย | ศาลนำเหตุแห่งความล่าช้าที่ผู้ว่าจ้างมีส่วนมาลดค่าปรับลง | เก็บหลักฐานทุกครั้งที่ล่าช้าเพราะลูกค้าแก้แบบ ส่งพื้นที่ช้า หรืออนุมัติวัสดุช้า |
| 1469/2542 | ผู้ว่าจ้างฟ้องว่าผู้รับจ้างไม่ทำงานตามที่สัญญากำหนด (ไม่ใช่ความชำรุดของงานที่ส่งมอบครบแล้ว) | กรณีไม่ปฏิบัติให้ครบถ้วนตามสัญญา ไม่ใช่ความชำรุดบกพร่องตามมาตรา 601 จึงใช้อายุความทั่วไป 10 ปี ตามมาตรา 193/30 | ผู้รับเหมาอย่าเชื่อว่าพ้น 1 ปีแล้วจะปลอดภัยเสมอ ถ้าทำไม่ครบตามสเปก ลูกค้าอาจฟ้องได้ถึง 10 ปี |
งานก่อสร้างกับงานตกแต่งภายใน ต่างกันตรงไหนในทางคดี
ทั้งสองงานใช้กฎหมายจ้างทำของชุดเดียวกัน แต่ข้อเท็จจริงที่ต้องพิสูจน์และจุดเสี่ยงต่างกัน ตารางนี้สรุปจุดที่ควรเตรียมต่างกัน
| ประเด็น | บริษัทรับเหมาก่อสร้าง | บริษัทรับตกแต่งภายใน |
|---|---|---|
| รูปแบบสัญญาที่พบบ่อย | สัญญาจ้างเหมาพร้อมแบบ รายการวัสดุ BOQ และงวดงานละเอียด | ใบเสนอราคา แบบ 3D และข้อความ LINE บ่อยครั้งไม่มีสัญญาฉบับเต็ม |
| หลักฐานว่ามีสัญญา | ตัวสัญญา | ใบเสนอราคาที่ลูกค้าลงนามอนุมัติ ใบมัดจำ และการโอนเงินตามใบเสนอราคา (ฎีกา 87/2540 ถือใบเสนอราคาที่อนุมัติแล้วเป็นสัญญาจ้าง) |
| งานเพิ่ม/ลด | มักทำเป็นหนังสือสั่งเปลี่ยนแปลงงาน ปรับราคาและเวลา | เปลี่ยนวัสดุ สี ขนาดเฟอร์นิเจอร์บ่อย มักตกลงด้วยวาจาหน้างาน จึงเสี่ยงเก็บเงินไม่ได้ |
| ต้นทุนที่จมก่อนติดตั้ง | วัสดุโครงสร้างที่สั่งเข้าหน้างาน | เฟอร์นิเจอร์บิวท์อินที่ผลิตตามขนาดในโรงงาน ใช้กับที่อื่นไม่ได้ ถ้าถูกเลิกกลางทางต้องเรียกเป็นค่าเสียหายตามมาตรา 605 |
| อายุความค่างาน | สร้างบ้านอยู่อาศัย โดยทั่วไป 2 ปี ส่วนอาคารพาณิชย์ โรงงาน อาคารให้เช่า อาจเป็น 5 ปี | ตกแต่งบ้านหรือคอนโดอยู่เอง โดยทั่วไป 2 ปี ส่วนตกแต่งร้านค้า ร้านอาหาร คลินิก สำนักงาน ที่ลูกค้าใช้ทำธุรกิจ อาจเป็น 5 ปี (เทียบแนวฎีกา 9138/2553) |
| กฎของสถานที่ | ใบอนุญาตก่อสร้าง ความปลอดภัยหน้างาน ควรระบุในสัญญาว่าใครเป็นผู้ขออนุญาต | อาคารชุดและห้างสรรพสินค้ามักมีระเบียบเวลาทำงาน การขนของ และเงินประกันความเสียหายของอาคาร ควรระบุในสัญญาว่าใครรับภาระ และวันที่ทำงานไม่ได้ไม่นับเป็นวันล่าช้า |
| ผู้รับจ้างช่วง | ผู้รับเหมาช่วงงานระบบ งานเสาเข็ม | ช่างไม้ ช่างสี ช่างไฟ ทำงานรายชิ้น ผู้รับเหมาหลักยังต้องรับผิดต่อลูกค้าในความผิดของช่างตามมาตรา 607 |
ข้อสังเกตเรื่องอายุความ 2 ปีหรือ 5 ปี: ศาลดูว่างานนั้นทำเพื่อกิจการของฝ่ายผู้ว่าจ้างเองหรือไม่ ไม่ได้ดูแค่ว่าผู้ว่าจ้างเป็นบริษัท ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถือกำหนด 2 ปีเป็นเส้นตายในการฟ้อง
ผู้รับเหมาไม่ได้ค่างาน ต้องทำอย่างไร: ขั้นตอนตั้งแต่ทวงถามถึงฟ้องคดี
ขั้นแรกที่ชี้ขาดผลคดีคือการตรวจว่า “สัญญายังอยู่หรือเลิกแล้ว” เพราะฐานฟ้องและยอดเงินที่เรียกได้ต่างกันทั้งหมด ตามแนวฎีกา 1182/2545
| สถานะสัญญา | ฐานเรียกเงิน | สิ่งที่ต้องพิสูจน์ |
|---|---|---|
| สัญญายังไม่เลิก ผู้ว่าจ้างค้างค่างวด | ค่างวดตามสัญญา (มาตรา 602) พร้อมดอกเบี้ยผิดนัด | งวดนั้นส่งมอบแล้ว และถึงกำหนดชำระตามสัญญา |
| ผู้ว่าจ้างบอกเลิกตามสิทธิ โดยผู้รับเหมาไม่ผิด | ค่าการงานที่ทำแล้ว (มาตรา 391 วรรคสาม) และค่าสินไหมทดแทนจากการเลิกสัญญา (มาตรา 605) | มูลค่างานที่ทำจริง ค่าวัสดุที่สั่งเฉพาะงาน ค่าแรง ค่าเลิกจ้างคนงาน และความเสียหายอื่นทีละรายการ |
| ผู้รับเหมาเลิกสัญญาเพราะผู้ว่าจ้างผิดนัด | ค่างานที่ทำแล้วและค่าเสียหาย (มาตรา 391 และ 386) | ผู้ว่าจ้างผิดนัดก่อน มีหนังสือทวงถาม และมูลค่างานที่ทำจริง (ฎีกา 87/2540) |
| ผู้ว่าจ้างบอกเลิกเพราะผู้รับเหมาผิด | ส่วนใหญ่เรียกได้น้อยมาก หรือไม่ได้เลยถ้าสัญญามีข้อริบงาน | ข้อสัญญาเรื่องผลของการเลิกสัญญา และข้อต่อสู้เรื่องเบี้ยปรับสูงเกินส่วน (ฎีกา 3698/2561) |
เมื่อรู้สถานะสัญญาแล้ว ให้ดำเนินการตามลำดับนี้
- คำนวณยอดหนี้ให้ถูกก่อน รวมค่างวดค้าง ค่างานเพิ่มที่อนุมัติแล้ว และเงินประกันผลงานที่ถึงกำหนดคืน แล้วหักเงินล่วงหน้าที่ยังไม่ถูกหักคืน (ฎีกา 3165/2529) และค่าปรับที่ไม่โต้แย้ง
- ยื่นขอเบิกงวดและขอให้ตรวจรับเป็นหนังสือ ถ้าลูกค้ายังไม่ตรวจรับ ให้ส่งหนังสือแจ้งงานแล้วเสร็จพร้อมรูปถ่ายและขอนัดตรวจรับ
- ส่งหนังสือทวงถาม ระบุยอด งวด และกำหนดเวลาชำระที่สมควร ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ พร้อมสำเนาทางอีเมลหรือ LINE (ทำหนังสือทวงถามค่าจ้างออนไลน์ ให้ทนายตรวจก่อนส่งได้)
- ถ้าจะชะลอหรือหยุดงาน ให้แจ้งเป็นหนังสือก่อน อ้างมาตรา 369 ว่าจะหยุดงานงวดถัดไปจนกว่าได้รับค่างวดที่ถึงกำหนด ใช้ได้เฉพาะเมื่อหนี้ของผู้ว่าจ้างถึงกำหนดแล้ว
- เจรจาและเก็บหลักฐานการยอมรับหนี้ ถ้าตกลงผ่อนได้ ให้ทำบันทึกข้อตกลงหรือหนังสือรับสภาพหนี้ ซึ่งทำให้อายุความเริ่มนับใหม่ (มาตรา 193/14)
- ใช้ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องเมื่อเหมาะสม ยื่นคำร้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจตาม ป.วิ.พ. มาตรา 20 ตรี ไม่ต้องเสียค่าขึ้นศาล และถ้าไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จขณะอายุความใกล้ครบ อายุความขยายออกไปอีก 60 วันนับแต่การไกล่เกลี่ยสิ้นสุด ถ้าสัญญามีข้ออนุญาโตตุลาการ ต้องเสนอข้อพิพาทตามข้อนั้น
- ฟ้องคดีแพ่ง ค่าขึ้นศาลร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ส่วนไม่เกิน 50 ล้านบาท (ไม่เกิน 200,000 บาท) และร้อยละ 0.1 ของส่วนที่เกิน 50 ล้านบาท ทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาทเป็นคดีมโนสาเร่ ถ้าเห็นว่าลูกค้ากำลังโอนหรือยักย้ายทรัพย์ ให้ทนายพิจารณาขอวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษา
- บังคับคดี ถ้าชนะคดีแต่ลูกค้าไม่ชำระ ให้สืบทรัพย์ ยึด หรืออายัดตามคำพิพากษา
ข้อควรระวัง: อย่าทิ้งหน้างานเฉย ๆ โดยไม่มีหนังสือ เพราะผู้ว่าจ้างจะอ้างว่าผู้รับเหมาทิ้งงาน และใช้ข้อริบงานหรือเรียกค่าปรับได้
ฟ้องเรียกค่างานก่อสร้าง ต้องใช้หลักฐานอะไรบ้าง
คดีค่างานแพ้หรือชนะที่ตัวเลข “มูลค่างานที่ทำจริง” ฎีกา 87/2540 ผู้รับเหมาชนะเรื่องความรับผิด แต่ได้เงินน้อยกว่าที่ขอมาก เพราะไม่มีหลักฐานผลงานเป็นตัวเลข จึงควรเตรียมหลักฐานเป็น 5 กลุ่ม
กลุ่มที่ 1 หลักฐานว่ามีสัญญาและเงื่อนไขอะไร
- สัญญาจ้าง ใบเสนอราคาที่ลูกค้าลงนามอนุมัติ ใบสั่งจ้าง (PO) และเอกสารแนบท้าย
- แบบก่อสร้าง แบบตกแต่ง 3D ที่ลูกค้าอนุมัติ BOQ และรายการวัสดุ
- หนังสือรับรองบริษัทและหลักฐานอำนาจกรรมการผู้ลงนาม ของทั้งสองฝ่าย
กลุ่มที่ 2 หลักฐานว่าทำงานแล้วเท่าใด
- ใบส่งมอบงานแต่ละงวด บันทึกการตรวจรับ และหนังสือขอเบิกเงินงวด
- รายงานประจำวันหน้างาน (Daily Report) และรายงานความคืบหน้ารายสัปดาห์
- ภาพถ่ายและวิดีโอก่อน ระหว่าง และหลังทำงาน ที่ระบุวันที่และตำแหน่ง
- ใบสั่งซื้อและใบกำกับภาษีวัสดุ ใบส่งของเข้าหน้างาน และใบสั่งผลิตเฟอร์นิเจอร์จากโรงงาน
- บัญชีค่าแรงและสัญญาผู้รับเหมาช่วง ที่ผูกกับโครงการนี้
กลุ่มที่ 3 หลักฐานงานเพิ่มและการเปลี่ยนแปลงงาน
- ใบสั่งเปลี่ยนแปลงงาน (Variation Order) หรือใบเสนอราคางานเพิ่มที่ลูกค้าอนุมัติ
- ข้อความ LINE อีเมล หรือบันทึกการประชุมที่ลูกค้าสั่งงานเพิ่ม พร้อมราคาหรือหลักคิดราคา
- หลักฐานว่างานเพิ่มทำให้ต้องขยายเวลา
กลุ่มที่ 4 หลักฐานว่าความล่าช้าไม่ได้เกิดจากผู้รับเหมา
- หนังสือแจ้งลูกค้าเรื่องส่งพื้นที่ช้า แก้แบบ อนุมัติวัสดุช้า หรือจ่ายเงินช้า
- ระเบียบอาคารหรือห้างที่จำกัดเวลาทำงาน และหนังสือแจ้งงดทำงานของนิติบุคคล
- หลักฐานเหตุสุดวิสัย เช่น ภัยธรรมชาติ หรือคำสั่งทางราชการ
กลุ่มที่ 5 หลักฐานการทวงถามและการยอมรับหนี้
- หนังสือทวงถามพร้อมใบตอบรับไปรษณีย์
- ข้อความที่ลูกค้ายอมรับยอดหนี้ ขอผ่อน หรือชำระบางส่วน
- ใบแจ้งหนี้ ใบกำกับภาษี และหลักฐานรับเงินแต่ละงวด
วิธีเก็บที่แนะนำ: แยกโฟลเดอร์ตามงวดงาน ตั้งชื่อไฟล์ด้วยวันที่ และส่งออกแชท LINE ทั้งห้องเก็บไว้เป็นไฟล์ ก่อนที่ข้อความจะถูกลบหรือหมดอายุ
อายุความค่าจ้างก่อสร้างและระยะเวลาดำเนินคดี
เส้นตายที่สำคัญที่สุดของผู้รับเหมาคืออายุความค่างาน 2 ปี นับแต่วันที่เรียกเงินงวดนั้นได้ ส่วนระยะเวลาดำเนินคดีด้านล่างเป็นค่าประมาณจากทางปฏิบัติ ขึ้นกับศาล จำนวนพยาน และการต่อสู้ของอีกฝ่าย
คำนวณวันครบอายุความของแต่ละงวดได้ที่ เครื่องมือคำนวณอายุความ และคำนวณดอกเบี้ยค่างวดค้างชำระได้ที่ เครื่องมือคำนวณดอกเบี้ยผิดนัด
อายุความที่ผู้รับเหมาต้องจับตา
| สิทธิเรียกร้อง | อายุความ | เริ่มนับเมื่อใด |
|---|---|---|
| ค่างานก่อสร้างหรือตกแต่ง ที่ทำให้บ้านพักอาศัยหรือคอนโดของลูกค้า | 2 ปี (มาตรา 193/34 (1)) | วันที่เรียกให้ชำระงวดนั้นได้ตามสัญญา (มาตรา 193/12) แยกนับทีละงวด |
| ค่างานที่ทำเพื่อกิจการของผู้ว่าจ้างเอง เช่น ร้านค้า โรงงาน อาคารให้เช่า | 5 ปี (มาตรา 193/33 (5)) | เช่นเดียวกัน |
| เงินประกันผลงานที่ถูกหักไว้ | ตามประเภทค่างานข้างต้น | วันที่ครบกำหนดคืนตามสัญญา |
| หลังลูกค้าทำหนังสือรับสภาพหนี้หรือชำระบางส่วน | อายุความสะดุดหยุดลง | เริ่มนับใหม่ทั้งหมด (มาตรา 193/14, 193/15) |
| บังคับคดีตามคำพิพากษา | 10 ปี (ป.วิ.พ. มาตรา 274) | วันมีคำพิพากษาหรือคำสั่ง |
สำหรับค่าสินไหมทดแทนเมื่อถูกบอกเลิกตามมาตรา 605 ฎีกา 1182/2545 ให้ฟ้อง “ภายในกำหนดอายุความ” โดยไม่ได้ระบุว่ากี่ปี ทางปฏิบัติที่ปลอดภัยคือฟ้องภายใน 2 ปีนับแต่วันถูกบอกเลิก
ระยะเวลาดำเนินการโดยประมาณ
| ขั้นตอน | ระยะเวลาโดยประมาณ |
|---|---|
| รวบรวมเอกสารและคำนวณยอด | 1–2 สัปดาห์ |
| หนังสือทวงถามและรอคำตอบ | 7–30 วัน ตามกำหนดในหนังสือ |
| ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง (ถ้าใช้) | ประมาณ 1–3 เดือน |
| ศาลชั้นต้น (คดีมีข้อต่อสู้เรื่องคุณภาพงานหรือค่าปรับ) | ประมาณ 6 เดือน – 1 ปีครึ่ง |
| ศาลชั้นต้น (จำเลยขาดนัดหรือยอมรับหนี้) | ประมาณ 2–4 เดือน |
| ชั้นอุทธรณ์และฎีกา (ถ้ามี) | ชั้นละประมาณ 1 ปีขึ้นไป |
| บังคับคดี | ขึ้นกับทรัพย์ของลูกหนี้ ต้องดำเนินการภายใน 10 ปี |
คดีที่ใช้พยานผู้เชี่ยวชาญตรวจวัดผลงาน หรือคดีที่ต้องให้ศาลเดินเผชิญสืบหน้างาน มักใช้เวลานานกว่าค่าประมาณนี้
คำถามที่พบบ่อย (FAQ): 10 ปัญหาที่ผู้รับเหมาเจอจริง
1. ลูกค้าสั่งงานเพิ่มทาง LINE ไม่ได้ตกลงราคา ทำไปแล้ว เรียกเงินได้ไหม
เรียกได้ ถ้าพิสูจน์ได้ว่าลูกค้าสั่งงานนั้นจริงและงานนั้นอยู่นอกขอบเขตเดิม แต่เมื่อไม่มีราคาที่ตกลงกัน ศาลจะกำหนดเงินตามมูลค่างานที่พิสูจน์ได้ ซึ่งมักต่ำกว่าที่ผู้รับเหมาคิด ฎีกา 87/2540 ถือว่าใบเสนอราคางานเพิ่มที่ลูกค้าลงนามอนุมัติเป็นสัญญาจ้าง ทางที่ดีคือส่งใบเสนอราคางานเพิ่มให้ลูกค้ากดยืนยันหรือเซ็นก่อนลงมือทุกครั้ง แม้เป็นงานเล็ก
2. ลูกค้าค้างค่างวด หยุดงานได้ไหม จะโดนค่าปรับล่าช้าหรือเปล่า
หยุดหรือชะลองานงวดถัดไปได้ ตามมาตรา 369 เมื่อค่างวดที่ส่งมอบแล้วถึงกำหนดชำระ แต่ลูกค้ายังไม่จ่าย ควรทวงถามเป็นหนังสือก่อนหยุด และระบุเหตุผลชัดเจน ฎีกา 87/2540 ผู้รับเหมาทวงถามผ่านทนายแล้วหยุดงาน ศาลถือว่าผู้ว่าจ้างเป็นฝ่ายผิด แต่ถ้าค่างวดยังไม่ถึงกำหนด หรือผู้รับเหมาเองยังทำงานงวดนั้นไม่เสร็จ (ฎีกา 277/2553 ใช้หลักเดียวกันกับฝั่งผู้ว่าจ้าง) การหยุดงานอาจทำให้ผู้รับเหมาเป็นฝ่ายผิดสัญญาเอง
3. ลูกค้าเปลี่ยนใจ บอกเลิกจ้างกลางทาง ทั้งที่เราไม่ได้ผิด เรียกอะไรได้บ้าง
เรียกได้สองส่วน คือ ค่างานที่ทำไปแล้วตามควรค่าแห่งงาน (มาตรา 391 วรรคสาม) และค่าสินไหมทดแทนความเสียหายจากการเลิกสัญญา (มาตรา 605) เช่น วัสดุหรือเฟอร์นิเจอร์ที่สั่งผลิตเฉพาะงาน ค่าขนย้าย ค่าเลิกจ้างช่าง ฎีกา 1182/2545 ย้ำว่าต้องฟ้องเป็นค่าสินไหมทดแทนและพิสูจน์ความเสียหาย ไม่ใช่ฟ้องค่างวดเหมือนสัญญายังอยู่ ถ้าเคยรับเงินล่วงหน้าไว้ ต้องนำส่วนที่ยังไม่ถูกหักคืนมาหักบัญชีก่อน (ฎีกา 3165/2529)
4. สัญญาเขียนว่า “ถ้าเลิกสัญญา ผู้ว่าจ้างริบค่างานที่ยังไม่จ่ายและยึดวัสดุได้” มีผลจริงไหม
มีผล ฎีกา 3698/2561 วินิจฉัยว่าข้อสัญญานี้ไม่ขัดความสงบเรียบร้อย ใช้บังคับได้ ผู้รับเหมาที่ผิดสัญญาและถูกบอกเลิกจึงเรียกค่างานงวดที่ทำค้างและค่าวัสดุไม่ได้ ฎีกา 2794/2537 ถือข้อที่ให้งานตกเป็นของผู้ว่าจ้างเป็นเบี้ยปรับที่ไม่ใช่ตัวเงิน ข้อต่อสู้ที่ยังพอเหลือคือโต้แย้งว่าผู้รับเหมาไม่ได้ผิดสัญญา หรือเบี้ยปรับนั้นสูงเกินส่วน ทางที่ดีที่สุดคือเจรจาตัดหรือจำกัดข้อนี้ก่อนเซ็นสัญญา
5. ลูกค้าหักค่าปรับล่าช้าจากค่างวดสุดท้ายไปเกือบหมด ทำอะไรได้บ้าง
ฟ้องเรียกค่างวดส่วนที่ถูกหัก และขอให้ศาลลดเบี้ยปรับได้ตามมาตรา 383 ฎีกา 7618/2552 ลดค่าปรับจากวันละ 31,880 บาท เหลือวันละ 20,000 บาท แล้วจึงหักจากค่างาน ข้อต่อสู้ที่ใช้บ่อยคือ ความล่าช้ามีส่วนมาจากผู้ว่าจ้าง (ฎีกา 540/2532) หรือผู้ว่าจ้างรู้ว่างานไม่เสร็จแต่ปล่อยเวลานานโดยไม่บอกเลิก ทำให้ค่าปรับพอกพูน (ฎีกา 5376/2552, 735/2536) ข้อควรระวังคือ ถ้าผู้รับเหมาจ่ายเบี้ยปรับเป็นเงินไปเองแล้ว สิทธิขอลดเป็นอันขาดไป
6. ตกแต่งร้านอาหารให้ลูกค้า ค้างเงินมาเกิน 2 ปีแล้ว หมดสิทธิฟ้องหรือยัง
ยังไม่แน่ว่าหมดสิทธิ ถ้างานนั้นทำเพื่อกิจการค้าของลูกค้าเอง อาจเข้าข้อยกเว้นของมาตรา 193/34 (1) และมีอายุความ 5 ปี (เทียบฎีกา 9138/2553 งานอาคารศูนย์การค้าที่ลูกค้าใช้และให้เช่า) นอกจากนี้ ถ้าภายในช่วงนั้นลูกค้าเคยทำหนังสือรับสภาพหนี้หรือชำระบางส่วน อายุความจะเริ่มนับใหม่ (ฎีกา 9197/2551) ควรให้ทนายตรวจข้อเท็จจริงโดยเร็ว
7. ส่งมอบงานแล้ว แต่ลูกค้าไม่ยอมตรวจรับ ไม่เซ็นรับงาน เพื่อเลี่ยงจ่ายเงิน ทำอย่างไร
ส่งหนังสือแจ้งงานแล้วเสร็จและขอให้ตรวจรับภายในกำหนดเวลา พร้อมรูปถ่ายงาน ถ้าลูกค้าปฏิเสธโดยไม่มีเหตุ อาจถือว่าเจ้าหนี้ผิดนัดตามมาตรา 207 ถ้าสัญญามีข้อว่าลูกค้าต้องทักท้วงเป็นหนังสือภายในกี่วัน มิฉะนั้นถือว่ารับมอบ ข้อนี้ช่วยผู้รับเหมาได้มาก ฎีกา 830/2543 ผู้ว่าจ้างไม่ทักท้วงเป็นหนังสือภายใน 7 วันตามสัญญา จึงต้องจ่ายค่างวดพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันครบกำหนดชำระ
8. กรรมการบริษัทเซ็นใบเสนอราคาในนามตัวเอง ลูกค้าอ้างว่าไม่ได้จ้างบริษัท บริษัทฟ้องได้ไหม
ฟ้องได้ ถ้าพฤติการณ์แสดงว่าลูกค้ารู้ว่าคู่สัญญาคือบริษัท ฎีกา 87/2540 ใบเสนอราคามีหัวกระดาษบริษัท ลูกค้าสั่งจ่ายเช็คให้บริษัท และผู้เซ็นเป็นกรรมการผู้เดียว ศาลถือว่าบริษัทเชิดกรรมการเป็นตัวแทน (มาตรา 821) บริษัทจึงมีอำนาจฟ้อง ทางป้องกันคือเซ็นเอกสารในนามบริษัท ประทับตราถ้าข้อบังคับกำหนด และให้ลูกค้าโอนเงินเข้าบัญชีบริษัทเท่านั้น
9. จ้างช่างรับเหมาช่วงทำงานไม้หรืองานระบบ ช่างทำเสีย ลูกค้ามาเรียกจากเรา ต้องรับผิดไหม
ต้องรับผิดต่อลูกค้า ตามมาตรา 607 ผู้รับจ้างให้ผู้รับจ้างช่วงทำงานได้ แต่ยังต้องรับผิดในความผิดของผู้รับจ้างช่วง จากนั้นจึงไปเรียกคืนจากช่างตามสัญญาจ้างช่วง ควรทำสัญญาจ้างช่วงเป็นหนังสือ กำหนดสเปก ระยะรับประกัน และหักเงินประกันผลงานจากช่างไว้ในอัตราเดียวกับที่ลูกค้าหักเรา
10. ส่งมอบงานเกิน 1 ปีแล้ว ลูกค้ายังฟ้องว่างานไม่ตรงสเปกได้อีกไหม
อาจฟ้องได้ อายุความ 1 ปีตามมาตรา 601 ใช้กับความชำรุดบกพร่องของงานที่ส่งมอบครบแล้วเท่านั้น ถ้าลูกค้าฟ้องว่าผู้รับเหมาไม่ทำตามที่สัญญากำหนด ฎีกา 1469/2542 ถือเป็นการผิดสัญญา ใช้อายุความ 10 ปี และฎีกา 7172/2547 (งานก่อสร้างบ้าน) ให้ผู้ว่าจ้างเรียกเงินคืนตามสัดส่วนงานที่ไม่ได้ทำให้เรียบร้อยตามสัญญาได้ แม้รับมอบงานไปแล้ว จึงควรเก็บหลักฐานว่าใช้วัสดุตรงสเปก เช่น ใบส่งของ ใบรับรองวัสดุ และรูปถ่ายระหว่างทำ ไว้อย่างน้อย 10 ปี
สรุปและเช็กลิสต์สำหรับผู้รับเหมา
ผู้รับเหมาที่เก็บเงินได้คือผู้ที่มีเอกสารครบในวันที่เกิดปัญหา ไม่ใช่ผู้ที่ทำงานดีที่สุด เช็กลิสต์นี้ใช้ได้ทั้งบริษัทรับเหมาก่อสร้างและบริษัทตกแต่งภายใน
ก่อนเซ็นสัญญา
ระหว่างทำงาน
เมื่อเริ่มค้างเงิน
บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไป ผลของแต่ละคดีขึ้นกับข้อสัญญาและพยานหลักฐาน ควรให้ทนายความตรวจเอกสารก่อนดำเนินการ
ปรึกษาทนายความคดีรับเหมาก่อสร้าง: ส่งสัญญา ใบเสนอราคา และรูปหน้างานให้ทนายดูก่อนได้ทาง LINE หรือโทร 095-169-9998 · ดูรายละเอียดบริการที่ ทนายคดีรับเหมาก่อสร้าง
แหล่งอ้างอิง: เนื้อหาคำพิพากษาศาลฎีกา 3 ฉบับ
คำพิพากษา 3 ฉบับนี้คือฉบับที่บทความอ้างเป็นหลัก ข้อความคัดจากคำพิพากษาศาลฎีกา ชื่อคู่ความบางส่วนปกปิดไว้ เครื่องหมาย (…) หมายถึงช่วงที่ตัดตอนไว้
1) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1182/2545
บริษัทแสวงและบุตรก่อสร้าง จำกัด โจทก์ — บริษัทเอ็ม เอ็ส ซี เอสเตท จำกัด จำเลย
บทกฎหมายที่อ้าง: ป.พ.พ. มาตรา 605, ป.วิ.พ. มาตรา 86 วรรคสอง, 87, 183
ย่อสั้น
สัญญาจ้างเหมาก่อสร้างที่ระบุว่า ผู้ว่าจ้างมีสิทธิบอกเลิกสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างต่อผู้รับจ้างได้โดยการแจ้งบอกเลิกสัญญาล่วงหน้า 3 เดือน ไปยังผู้รับจ้างมีความหมายว่าจำเลยจะบอกเลิกสัญญาเพื่อให้กลับคืนสู่ฐานะเดิมโดยพลันไม่ได้ ต้องให้เวลาโจทก์เตรียมตัวไม่น้อยกว่า 3 เดือน เพื่อหยุดการก่อสร้าง หยุดการจัดหาสัมภาระในการก่อสร้าง เตรียมรื้อถอนโรงเรือนและวัสดุอุปกรณ์และเลิกจ้างคนงานตลอดจนคำนวณค่าจ้างและค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายใด ๆ อันเกิดแต่การเลิกสัญญานั้น มิใช่ว่าโจทก์จำเลยยังคงต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขแห่งสัญญากันโดยโจทก์ต้องก่อสร้างและจำเลยต้องชำระเงินตามกำหนดกันอีกถึง 3 เดือน ทั้ง ๆ ที่สัญญาต้องเลิกกันอยู่แล้ว จึงต้องถือว่าสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างเลิกกันตั้งแต่วันที่แจ้งบอกเลิกสัญญา สัญญาจ้างเหมาก่อสร้างระหว่างโจทก์กับจำเลยเลิกกันแล้วโดยจำเลยเป็นผู้บอกเลิกสัญญาอาศัยสิทธิในฐานะผู้ว่าจ้างและโจทก์มิได้เป็นฝ่ายผิดสัญญากรณีจึงต้องด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 605 ที่จำเลยจะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่โจทก์เพื่อความเสียหายอย่างใด ๆ อันเกิดแต่การเลิกสัญญานั้น (…) โจทก์ฟ้องขอบังคับให้จำเลยชำระเงินตามสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างโดยถือว่าสัญญายังไม่เลิกกันจึงไม่มีประเด็นเกี่ยวกับค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายของโจทก์อันเกิดแต่การที่จำเลยบอกเลิกสัญญาตามมาตรา 605 และโจทก์ย่อมไม่อาจนำสืบถึงความเสียหายของโจทก์ดังกล่าวได้เนื่องจากเป็นเรื่องนอกประเด็นตามคำฟ้อง
เนื้อหาคำพิพากษา (ตัดตอน)
โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2538 จำเลยทำสัญญาว่าจ้างโจทก์ก่อสร้างทาวน์เฮาส์รวม 236 หลัง ราคา 208,500,000 บาท และตกลงจ่ายค่าเตรียมงานจำนวน 20,850,000 บาท แก่โจทก์ โดยแบ่งจ่ายเป็น 4 งวด งวดแรกเดือนตุลาคม 2538 จำนวน 5,000,000 บาท งวดที่ 2 วันที่ 10 มกราคม 2539 จำนวน 5,000,000 บาท งวดที่ 3 วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2539 จำนวน 5,000,000 บาท และงวดที่ 4 วันที่ 30 มีนาคม 2539 จำนวน 5,850,000 บาท นอกจากนี้จำเลยตกลงจะจ่ายค่าจ้างแก่โจทก์เป็นงวดรายเดือนตามผลงาน โดยโจทก์จะต้องส่งหลักฐานการขอรับเงินค่าจ้างในแต่ละงวดให้แก่ผู้บริหารและควบคุมงานก่อสร้างพิจารณาภายในสิ้นเดือนและจะต้องพิจารณาให้เสร็จภายใน 15 วันนับแต่ได้รับหลักฐานการขอรับเงินค่าจ้าง ในกรณีที่เห็นสมควรจ่ายค่าจ้าง จำเลยจะต้องจ่ายค่าจ้างภายใน 30 วัน นับแต่วันพิจารณาเสร็จ โจทก์เริ่มลงมือก่อสร้างตามสัญญาในเดือนตุลาคม 2538 และจำเลยชำระเงินค่าเตรียมงานงวดแรกแก่โจทก์แล้ว โจทก์ได้ใช้จ่ายเงินค่าเตรียมงานเป็นค่าก่อสร้างที่พักคนงาน ขอมิเตอร์ไฟฟ้า น้ำประปา จัดซื้อวัสดุอุปกรณ์ ค่าแรงคนงาน และอื่น ๆ โจทก์ก่อสร้างทาวน์เฮาส์จำนวน 3 หลัง เสร็จภายในวันที่ 30 ธันวาคม 2538 คิดเป็นค่าจ้างตามผลงานจำนวน 4,787,444.86 บาท และแจ้งผลงานให้จำเลยพิจารณาเพื่อจ่ายเงินค่าจ้าง ซึ่งจำเลยจะต้องจ่ายเงินค่าจ้างจำนวนดังกล่าวภายในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2539 แต่จำเลยเพิกเฉย (…) และเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2539 จำเลยมิได้ชำระค่าเตรียมงานจำนวน 5,000,000 บาท แก่โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 9,885,816.90 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 15 ต่อปี ของต้นเงิน 9,787,444.86 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์
จำเลยให้การว่า โจทก์ทำงานส่วนแรกไม่แล้วเสร็จตามกำหนดในสัญญาจำเลยจึงไม่จ่ายค่าเตรียมงานงวดที่ 2 แก่โจทก์งานชำรุดบกพร่องมีมูลค่าไม่ถึงจำนวน 4,787,446.86 บาท โจทก์ไม่ได้ก่อสร้างที่พักคนงาน หรือจัดซื้อวัสดุอุปกรณ์ หรือขอมิเตอร์ไฟฟ้า น้ำประปา หรือจ่ายค่าแรงคนงาน เงินค่าเตรียมงานงวดแรกจำนวน 5,000,000 บาท ถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าจ้างซึ่งเกินกว่ามูลค่าของงานแล้ว จำเลยบอกเลิกสัญญาแก่โจทก์เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2539 ขอให้ยกฟ้อง
ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืน โจทก์ฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า “ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นนี้รับฟังเป็นยุติได้ว่า เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2538 จำเลยทำสัญญาว่าจ้างโจทก์ก่อสร้างทาวน์เฮาส์ 236 หลัง ในราคา 208,500,000 บาท ตกลงจ่ายค่าเตรียมงาน 20,850,000 บาท แก่โจทก์ โดยแบ่งจ่ายเป็น 4 งวด (…) เงินค่าเตรียมงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของค่าจ้าง ตามสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างเอกสารหมาย จ.3 โจทก์ทำงานส่วนแรกโดยก่อสร้างทาวน์เฮาส์เป็นบ้านตัวอย่าง 3 หลัง เสร็จแล้ว คิดเป็นค่าจ้างตามผลงานเป็นเงิน 4,787,444.86 บาท โจทก์ส่งมอบงานให้แก่จำเลยแล้ว แต่จำเลยผิดสัญญาไม่ชำระค่าจ้างและไม่ชำระค่าเตรียมงานงวดที่ 2 แก่โจทก์ในวันที่ 10 มกราคม 2539 โจทก์จึงหยุดทำงานตั้งแต่วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2539 พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาตามฎีกาของโจทก์ข้อแรกว่าสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างระหว่างโจทก์กับจำเลยตามเอกสารหมาย จ.3 เลิกกันแล้วหรือไม่ ในปัญหาข้อนี้เห็นว่า จำเลยให้การว่าจำเลยบอกเลิกสัญญาแก่โจทก์เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2539 แต่จำเลยมิได้นำสืบพยานหลักฐานตามที่ให้การไว้ เนื่องจากศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้งดสืบพยานจำเลย อย่างไรก็ตาม ในชั้นสืบพยานโจทก์นาย ก เวทย์ พัฒนสุพงษ์ พยานโจทก์ซึ่งเป็นกรรมการของโจทก์เบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า ก่อนบอกเลิกสัญญามีการตอกเสาเข็มในโครงการประมาณร้อยละ 70 ของจำนวนที่รับจ้างก่อสร้างทั้งหมด อันเป็นการยอมรับตามข้อต่อสู้ของจำเลยแล้วว่ามีการบอกเลิกสัญญากันแล้วจริง การที่โจทก์หยุดทำงานตั้งแต่วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2539 จึงเจือสมคำให้การจำเลยที่ว่าจำเลยบอกเลิกสัญญาแก่โจทก์ในเดือนกุมภาพันธ์ 2539 อีกด้วย หากโจทก์เห็นว่าคำเบิกความของนาย ก เวทย์มิได้มีความหมายถึงการบอกเลิกสัญญาจริงจังหรือนาย ก เวทย์มิใช่ผู้แทนหรือตัวแทนของโจทก์ที่จะรับทราบการบอกเลิกสัญญาจากจำเลย โจทก์ก็น่าจะถามติงให้นาย ก เวทย์เบิกความอธิบายได้แต่โจทก์กลับมิได้ทำเช่นนั้น การบอกเลิกสัญญาในกรณีเช่นนี้ไม่มีกฎหมายบัญญัติให้ทำเป็นหนังสือหรือต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือแต่อย่างใด ข้อเท็จจริงจึงรับฟังได้ว่าจำเลยบอกเลิกสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างแก่โจทก์ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2539 ส่วนที่สัญญาจ้างเหมาก่อสร้างเอกสารหมาย จ.3 หมวดที่ 10 ข้อ 10.1 ระบุว่า ‘ผู้ว่าจ้างมีสิทธิบอกเลิกสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างฉบับนี้ต่อผู้รับจ้างได้โดยการแจ้งบอกเลิกสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างล่วงหน้า 3 เดือน ไปยังผู้รับจ้าง’ นั้น มีความหมายว่าจำเลยจะบอกเลิกสัญญาเพื่อให้กลับคืนสู่ฐานะเดิมโดยพลันไม่ได้ ต้องให้เวลาโจทก์เตรียมตัวไม่น้อยกว่า 3 เดือน เพื่อหยุดการก่อสร้าง หยุดการจัดหาสัมภาระในการก่อสร้าง เตรียมรื้อถอนโรงเรือนและวัสดุอุปกรณ์และเลิกจ้างคนงานตลอดจนคำนวณค่าจ้างและค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายใด ๆ อันเกิดแต่การเลิกสัญญานั้น มิใช่ว่าโจทก์จำเลยยังคงต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขแห่งสัญญากันต่อไป กล่าวคือโจทก์ต้องก่อสร้างและจำเลยต้องชำระเงินตามกำหนดกันอีกถึง 3 เดือน ทั้ง ๆ ที่สัญญาต้องเลิกกันอยู่แล้วดังที่โจทก์อ้างในฎีกาต้องถือว่าสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างระหว่างโจทก์กับจำเลยเลิกกันตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2539 ดังที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยมาชอบแล้วฎีกาข้อนี้ของโจทก์ฟังไม่ขึ้น
ปัญหาตามฎีกาของโจทก์อีกข้อหนึ่งมีว่า จำเลยจะต้องรับผิดใช้เงินตามฟ้องให้โจทก์หรือไม่ เพียงใด ในปัญหาข้อนี้เห็นว่า ศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้แล้วว่าสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างระหว่างโจทก์กับจำเลยเลิกกันแล้วโดยจำเลยเป็นผู้บอกเลิกสัญญาโดยอาศัยสิทธิในฐานะผู้ว่าจ้าง และโจทก์มิได้เป็นฝ่ายผิดสัญญากรณีจึงต้องด้วยบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 605 ที่จำเลยจะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่โจทก์เพื่อความเสียหายอย่างใด ๆ อันเกิดแต่การเลิกสัญญานั้น คดีนี้โจทก์ฟ้องขอบังคับให้จำเลยชำระเงินให้โจทก์ 2 จำนวน คือ เงินค่าเตรียมการก่อสร้างในงวดที่ 2 จำนวนเงิน 5,000,000 บาทและค่าก่อสร้างทาวน์เฮาส์ 3 หลัง เป็นเงิน 4,787,444.86 บาท สำหรับเงินค่าเตรียมการก่อสร้าง เมื่อสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างเลิกกันแล้วก็ไม่มีเหตุผลที่จะต้องเตรียมการก่อสร้างต่อไปอีก ส่วนเงินค่าก่อสร้างทาวน์เฮาส์ 3 หลังศาลล่างทั้งสองเห็นว่าคุ้มกับค่าเตรียมการก่อสร้างงวดที่ 1 ที่โจทก์ได้รับไปแล้วแต่ศาลฎีกาเห็นว่า โจทก์ฟ้องขอบังคับให้จำเลยชำระเงินตามสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างโดยถือว่าสัญญายังไม่เลิกกัน คำฟ้องจึงไม่มีประเด็นเกี่ยวกับค่าสินไหมทดแทนเพื่อความเสียหายของโจทก์อันเกิดแต่การที่จำเลยบอกเลิกสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 605 และโจทก์ย่อมไม่อาจนำสืบถึงความเสียหายของโจทก์ดังกล่าวได้ เนื่องจากเป็นเรื่องนอกประเด็นตามคำฟ้อง ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 ตำหนิว่าโจทก์ไม่นำสืบรายละเอียดของความเสียหายและถือว่าค่าเตรียมงานงวดแรกคุ้มกับจำนวนหนี้ที่จำเลยต้องรับผิดต่อโจทก์จึงไม่ถูกต้อง เงินค่าก่อสร้างทาวน์เฮาส์ 3 หลัง และเงินค่าใช้จ่ายที่โจทก์ต้องสูญเสียไปเนื่องจากการบอกเลิกสัญญาของจำเลย ตลอดจนค่าเสียหายอื่น ๆ ล้วนเป็นค่าสินไหมทดแทนที่โจทก์พึงได้รับจากจำเลยเพราะเหตุที่จำเลยบอกเลิกสัญญาทั้งสิ้น เมื่อคดีนี้ไม่มีประเด็นและคู่ความก็มิได้นำสืบกันมาศาลจะใช้ดุลพินิจวินิจฉัยเอาเองโดยไม่มีข้อเท็จจริงจากพยานหลักฐานสนับสนุนย่อมเป็นการไม่ชอบ และมีเหตุสมควรให้โอกาสโจทก์ไปฟ้องเป็นคดีใหม่ให้ตรงกับความเป็นจริง ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้องมานั้น ศาลฎีกาคงเห็นพ้องด้วยในผล”
พิพากษายืน แต่ไม่ตัดสิทธิโจทก์ที่จะฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนจากจำเลยตามนัยดังกล่าวข้างต้นภายในกำหนดอายุความ
2) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 87/2540
บริษัท เวล เฮ้าส์ซิ่ง จำกัด โจทก์ — นาย ก จำเลย
บทกฎหมายที่อ้าง: ป.พ.พ. มาตรา 70, 386, 391 วรรคสาม, 821, ป.วิ.พ. มาตรา 55
ย่อสั้น
จำเลยได้ระบุในคำร้องขอให้พิจารณาคดีใหม่และเบิกความในชั้นไต่สวนคำร้องว่าจำเลยว่าจ้างโจทก์ก่อสร้างตกแต่งอาคารพิพาทและเมื่อนำความไปแจ้งต่อเจ้าพนักงานตำรวจจำเลยก็ระบุว่าได้ว่าจ้างโจทก์ตลอดจนหัวกระดาษใบเสนอราคาและใบแจ้งรายการก่อสร้างเพิ่มเติมก็มีชื่อโจทก์และจำเลยสั่งจ่ายเช็คชำระค่าก่อสร้างให้แก่โจทก์ดังนี้พฤติการณ์ดังกล่าวแสดงว่าจำเลยทราบดีว่าโจทก์ได้เชิดให้ ว. ออกแสดงเป็นตัวแทนโจทก์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 821 ทั้งการลงลายมือชื่อของ ว. ผู้เสนอราคาและจำเลยลงลายมือชื่อผู้อนุมัติตามก็มีลักษณะเป็นสัญญาจ้างก่อสร้างตกแต่งอาคารพิพาทและ ว. ก็เป็นกรรมการผู้เดียวของโจทก์การรับเหมาก่อสร้างอาคารเป็นวัตถุประสงค์ประการหนึ่งของโจทก์การกระทำของ ว. จึงมีผลผูกพันโจทก์โจทก์จึงมีอำนาจฟ้อง การก่อสร้างงานในช่วงแรกมีปัญหาในการทำงานและจำเลยสั่งให้โจทก์ก่อสร้างเพิ่มเติมจึงได้มีการตกลงให้โจทก์เสนอราคาค่าก่อสร้างเพิ่มเติมตามเอกสารหมาย ล.9 และจำเลยอนุมัติแล้วจำเลยให้โจทก์ดำเนินการก่อสร้างเพิ่มเติมไปก่อนและมิได้ชำระเงินจำนวน 704,480 บาทตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในเอกสารหมาย ล.9 โจทก์ทำการก่อสร้างจนกระทั่งเหลืองานชั้นลอยในข้อ 2.1 และชั้นล่างในข้อ 2.2 แต่จำเลยก็ไม่ได้ชำระค่าก่อสร้างเพิ่มเติมตามที่ตกลงกันไว้โจทก์ให้ทนายความมีหนังสือทวงถามแต่จำเลยเพิกเฉยโจทก์จึงหยุดการก่อสร้างเพราะจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาและจำเลยหาผู้รับเหมารายอื่นมาดำเนินการต่อจนแล้วเสร็จดังนี้พฤติการณ์แห่งคดีถือได้ว่าโจทก์ได้ใช้สิทธิเลิกสัญญาโดยแสดงเจตนาซึ่งเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวหาใช่เป็นเรื่องตกลงเลิกสัญญาซึ่งเป็นนิติกรรมสองฝ่ายและการแสดงเจตนาทั้งสองฝ่ายต้องมีวัตถุประสงค์ตรงกันสัญญาจึงจะเลิกกันไม่เมื่อจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาโจทก์ก็ชอบที่จะเรียกค่าก่อสร้างอันเป็นผลงานที่โจทก์ทำไปแล้วกับค่าเสียหายจากจำเลยได้
เนื้อหาคำพิพากษา (ตัดตอน)
โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดมีนาย ข กาญจน์ เตียวเจริญ เป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงลายมือชื่อและประทับตราสำคัญของโจทก์ กระทำการแทนโจทก์ได้ โจทก์มีวัตถุประสงค์ในการประกอบกิจการรับเหมาก่อสร้างอาคาร เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม 2534 จำเลยว่าจ้างโจทก์ให้ทำการก่อสร้างตกแต่งอาคารร้านวุวรรณไทยการแว่นเป็นเงินจำนวน 880,600 บาท ซึ่งรวมค่าวัสดุอุปกรณ์ที่โจทก์จะต้องจัดซื้อหามาติดตั้งด้วย ตกลงแบ่งชำระเงินค่าจ้าง โดยงวดแรกชำระจำนวน 704,480 บาท เมื่อจำเลยลงนามอนุมัติใบแจ้งราคารายการก่อสร้างที่โจทก์เสนอ จำเลยได้ลงนามอนุมัติเมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม 2534 แต่จำเลยขอผัดผ่อนชำระเงินแก่โจทก์ โจทก์ได้ดำเนินการตกแต่งและติดตั้งวัสดุอุปกรณ์ในอาคารดังกล่าวจนใกล้เสร็จโจทก์ได้มีหนังสือทวงถามให้จำเลยชำระเงินงวดแรก แต่จำเลยไม่ชำระ (…) ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินจำนวน 715,915 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจากต้นเงิน 704,480 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ
จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณา ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาให้จำเลยชำระเงินแก่โจทก์ตามฟ้อง จำเลยยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งอนุญาต
จำเลยให้การว่า ใบแจ้งรายการก่อสร้างเพิ่มเติมท้ายฟ้องเอกสารหมาย จ.2 ที่โจทก์นำมาฟ้องไม่มีตราสำคัญของโจทก์ประทับตามข้อบังคับของโจทก์จึงไม่ผูกพันโจทก์ ดังนั้น โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง จำเลยไม่ได้ว่าจ้างโจทก์ก่อสร้างตกแต่งอาคารพิพาทแต่จำเลยว่าจ้างนาย ข กาญจน์ เตียวเจริญ ในนามส่วนตัวเมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2534 ให้รื้อถอนตกแต่งก่อสร้างอาคารพิพาทเป็นเงิน 1,367,440 บาท (…) จำเลยได้จ่ายเงินให้นาย ข กาญจน์ ไปแล้วจำนวน 1,093,952 บาท ในระหว่างดำเนินการก่อสร้างตกแต่งอาคารพิพาทยังไม่เสร็จสิ้นตามข้อตกลงในครั้งแรกตามสัญญาว่าจ้าง นาย ข กาญจน์ อ้างว่าการคำนวณโครงการสร้างตกแต่งต่อเติมอาคารผิด ต้องมีการก่อสร้างเพิ่มเติม นาย ข กาญจน์จึงได้ทำใบแจ้งรายการก่อสร้างเพิ่มเติมตามฟ้อง โดยมีรายการซ้ำซ้อนกับการว่าจ้างก่อสร้างตกแต่งครั้งแรก และคิดราคารวมเข้ามาด้วย อีกทั้งราคาสูงเกินความเป็นจริง (…) จำเลยจึงไม่ยอมชำระ และแจ้งให้ทราบว่าเงินค่าจ้างจำนวน 1,093,952 บาท ซึ่งจำเลยได้จ่ายให้แล้วนั้นก็เป็นจำนวนเกินกว่ามูลค่างานที่ทำให้จำเลย ทั้งงานก็ล่าช้าไม่เสร็จตามที่กำหนด (…) ขอให้ยกฟ้อง
ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษาให้จำเลยชำระเงินจำนวน 350,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คดีมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องหรือไม่ จำเลยฎีกาว่านาย ข กาญจน์ลงนามเป็นคู่สัญญากับจำเลยในนามส่วนตัวมิใช่กระทำในนามบริษัทโจทก์หรือกระทำแทนบริษัทโจทก์ เพียงแต่ใบเสนอราคาเอกสารหมาย ล.4 และใบแจ้งราคารายการก่อสร้างเพิ่มเติมเอกสารหมาย ล.9 มีชื่อบริษัทโจทก์ นาย ข กาญจน์มิได้แสดงออกโดยชัดแจ้งว่ากระทำในนามส่วนตัวหรือในนามบริษัทโจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลฎีกาเห็นว่า จำเลยได้ระบุในคำร้องขอให้พิจารณาคดีใหม่และเบิกความในชั้นไต่สวนคำร้องว่า จำเลยว่าจ้างโจทก์ก่อสร้างตกแต่งอาคารพิพาท และเมื่อนำความไปแจ้งต่อเจ้าพนักงานตำรวจจำเลยก็ระบุว่าได้ว่าจ้างโจทก์ตามเอกสารหมาย ล.21 ตลอดจนหัวกระดาษเอกสารหมาย ล.4 และ ล.9 มีชื่อโจทก์ และจำเลยสั่งจ่ายเช็คชำระค่าก่อสร้างให้แก่โจทก์ตามเอกสารหมาย ล.8 ดังนี้ พฤติการณ์ดังกล่าวแสดงว่าจำเลยทราบดีว่าโจทก์ได้เชิดให้นาย ข กาญจน์ออกแสดงเป็นตัวแทนโจทก์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 821 ทั้งการลงลายมือชื่อของนาย ข กาญจน์ผู้เสนอราคาและจำเลยลงลายมือชื่อผู้อนุมัติตามเอกสารหมาย ล.9 มีลักษณะเป็นสัญญาจ้างตกแต่งอาคารพิพาทและนาย ข กาญจน์ก็เป็นกรรมการผู้เดียวของโจทก์ การรับเหมาก่อสร้างอาคารเป็นวัตถุประสงค์ประการหนึ่งของโจทก์ การกระทำของนาย ข กาญจน์จึงมีผลผูกพันโจทก์ โจทก์จึงมีอำนาจฟ้อง
มีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการที่สองว่าจำเลยผิดสัญญาก่อสร้างและจะต้องรับผิดต่อโจทก์หรือไม่เพียงใด (…) เมื่อโจทก์เสนอรายการก่อสร้างเพิ่มเติมของเอกสารหมาย ล.9 และจำเลยอนุมัติแล้ว จำเลยให้โจทก์ดำเนินการก่อสร้างเพิ่มเติมไปก่อน และมิได้ชำระเงินจำนวน 704,480 บาท ตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในเอกสารหมาย ล.9 โจทก์ทำการก่อสร้างจนกระทั่งเหลืองานชั้นลอยในข้อ 2.1 และชั้นล่างในข้อ 2.2 ตามเอกสารหมาย ล.9 แต่จำเลยก็ไม่ได้ชำระค่าก่อสร้างเพิ่มเติมตามที่ตกลงกันไว้ โจทก์จึงให้ทนายความมีหนังสือทวงถามตามเอกสารหมาย จ.6 แต่จำเลยเพิกเฉย โจทก์จึงหยุดการก่อสร้างเพราะจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญา และจำเลยหาผู้รับเหมารายอื่นมาดำเนินการต่อจนแล้วเสร็จ ดังนี้พฤติการณ์แห่งคดีถือได้ว่าโจทก์ได้ใช้สิทธิเลิกสัญญาโดยแสดงเจตนาซึ่งเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวหาใช่เป็นเรื่องตกลงเลิกสัญญาซึ่งเป็นนิติกรรมสองฝ่ายและการแสดงเจตนาทั้งสองฝ่ายต้องมีวัตถุประสงค์ตรงกันสัญญาจึงจะเลิกกันดังที่จำเลยฎีกาไม่ เมื่อจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาดังกล่าวโจทก์ชอบที่จะเรียกค่าก่อสร้างอันเป็นผลงานที่โจทก์ทำไปแล้วกับค่าเสียหาย แต่ตามคำฟ้องและทางนำสืบของโจทก์ไม่ปรากฏว่าผลงานที่โจทก์ทำไปแล้วเป็นเงินจำนวนเท่าใดเมื่อหักกับจำนวนเงินที่โจทก์รับไปแล้วค่าก่อสร้างเหลืออยู่อีกจำนวนเท่าใด และจำเลยก็นำสืบแต่เพียงว่าเงินค่าก่อสร้างที่จำเลยชำระให้โจทก์เกินกว่าผลงานที่โจทก์ทำไว้เท่านั้น ดังนั้น ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยโดยกำหนดให้จำเลยใช้เงินแก่โจทก์จำนวน 350,000 บาท เป็นการเหมาะสมแล้ว
พิพากษายืน
3) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3698/2561
ห้างหุ้นส่วนจำกัด วชิระ รุ่งเรืองกิจคอนสตรัคชั่น โจทก์ — บริษัทอนานันต์ พร็อพเพอร์ตี้ จำกัด จำเลย
บทกฎหมายที่อ้าง: ป.พ.พ. มาตรา 151, 391
ย่อสั้น
ตามสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างอาคารกำหนดสิทธิของผู้ว่าจ้างภายหลังบอกเลิกสัญญาไว้ในข้อ 13 มีสาระสำคัญว่า จำเลยมีสิทธิริบค่าจ้างที่โจทก์ดำเนินการไปแล้วแต่จำเลยยังไม่ชำระ รวมทั้งหลักประกันใด ๆ ที่โจทก์มอบไว้แก่จำเลยตามสัญญา เพื่อนำมาหักชำระเป็นค่าปรับ ค่าเสียหายที่โจทก์ต้องชำระแก่จำเลยอันเนื่องมาจากการผิดสัญญาของโจทก์ รวมทั้งค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นในการทำงานต่อไป หรือค่าเสียหายในการแก้ไขงานในระยะเวลารับประกันผลงาน ส่วนเครื่องมือและอุปกรณ์การก่อสร้างที่โจทก์นำมาในสถานที่ก่อสร้าง โจทก์ยินยอมให้จำเลยยึดทรัพย์สินเหล่านั้นมาขายเพื่อหักใช้หนี้ใด ๆ ที่โจทก์มีต่อจำเลยได้ทันทีซึ่งเป็นข้อตกลงที่แตกต่างไปจากผลของการเลิกสัญญาตาม ป.พ.พ. มาตรา 391 ข้อตกลงที่แตกต่างดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนตาม ป.พ.พ. มาตรา 151 จึงมีผลใช้บังคับได้ระหว่างโจทก์ จำเลย ผลก็คือโจทก์จะบังคับให้จำเลยยอมรับเอางานที่เสร็จบางส่วนงวดที่ 19 และ 20 อันเป็นการงานที่โจทก์ทำให้แล้วใช้เงินค่าจ้างให้ตามส่วนของงานนั้น ดังบัญญัติไว้ในมาตรา 391 วรรคสาม ไม่ได้
เนื้อหาคำพิพากษา (ตัดตอน)
โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 5,632,301.07 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์
จำเลยให้การและแก้ไขคำให้การขอให้ยกฟ้อง
ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับ โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 8 พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงิน 3,724,726.46 บาท พร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้อง (ฟ้องวันที่ 8 สิงหาคม 2557) เป็นต้นไป จนกว่าชำระเสร็จแก่โจทก์ ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น จำเลยฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่า เมื่อวันที่ 27 มกราคม 2556 จำเลยว่าจ้างโจทก์ก่อสร้างอาคาร 7 ชั้น 1 หลัง เป็นเงินค่าจ้างรวมภาษีมูลค่าเพิ่ม 45,761,010 บาท กำหนดเวลาสร้างเสร็จ 10 เดือน ครบกำหนดวันที่ 27 พฤศจิกายน 2556 แบ่งงานออกเป็น 25 งวด ชำระค่าจ้างตามงวดงานภายใน 15 วัน ถัดจากวันที่จำเลยได้รับใบแจ้งเบิกจ่ายพร้อมรายละเอียดของงาน เอกสารประกอบต่าง ๆ ในการจ้างเบิกแต่ละงวดที่ผ่านการตรวจสอบจากจำเลยเรียบร้อยแล้ว โจทก์ตกลงให้จำเลยหักเงินค่าจ้างแต่ละงวดในอัตราร้อยละ 5 เพื่อเป็นประกันผลงาน จำเลยตกลงคืนให้โจทก์เมื่อครบกำหนดระยะเวลา 365 วัน นับแต่วันที่โจทก์ได้รับค่าจ้างงวดสุดท้าย โจทก์ก่อสร้างอาคารแล้วเสร็จ 18 งวด จำเลยชำระค่าจ้างโดยหักเงินประกันผลงานไว้ 1,459,116.69 บาท ต่อมาครบกำหนดแล้ว โจทก์ก่อสร้างอาคารไม่แล้วเสร็จ โจทก์จำเลยตกลงขยายระยะเวลาก่อสร้างถึงวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2557 และต่อมาวันที่ 31 มีนาคม 2557 โจทก์ส่งมอบงานงวดที่ 19 และขอเบิกค่าก่อสร้างเป็นเงิน 1,496,855.47 บาท จำเลยยังไม่ชำระให้และโจทก์ก่อสร้างงานงวดที่ 20 เสร็จบางส่วน และจำเลยไม่ชำระค่าจ้างให้เช่นกัน วันที่ 12 พฤษภาคม 2557 จำเลยบอกเลิกสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างโดยยึดวัสดุอุปกรณ์การก่อสร้างของโจทก์ที่อยู่ในสถานที่ก่อสร้างไว้
มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่า โจทก์มีสิทธิเรียกให้จำเลยชำระค่าจ้างงวดงานที่ 19 และ 20 และค่าวัสดุอุปกรณ์การก่อสร้างที่จำเลยยึดไว้หรือไม่ เห็นว่า ตามทางนำสืบของจำเลย ซึ่งโจทก์ไม่นำสืบโต้แย้งหรือคัดค้านฟังได้ว่า โจทก์ผิดสัญญาโดยก่อสร้างอาคารไม่แล้วเสร็จตามกำหนด จำเลยจึงมีสิทธิเลิกสัญญาได้โดยชอบ ซึ่งตามสัญญาจ้างเหมาก่อสร้างอาคารกำหนดสิทธิของผู้ว่าจ้างภายหลังบอกเลิกสัญญาไว้ในข้อ 13 (…) ซึ่งเป็นข้อตกลงที่แตกต่างไปจากผลของการเลิกสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 ข้อตกลงที่แตกต่างดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 151 จึงมีผลใช้บังคับได้ระหว่างโจทก์ จำเลย ผลก็คือโจทก์จะบังคับให้จำเลยยอมรับเอางานที่เสร็จบางส่วนงวดที่ 19 และ 20 อันเป็นการงานที่โจทก์ทำให้แล้วใช้เงินค่าจ้างให้ตามส่วนของงานนั้น ดังบัญญัติไว้ในมาตรา 391 วรรคสาม ไม่ได้ ดังนี้ โจทก์จะเรียกให้จำเลยชำระค่าจ้างสำหรับงวดงานดังกล่าวหรือแม้กระทั่งค่าวัสดุอุปกรณ์ในการก่อสร้างได้ต่อเมื่อจำเลยสละหรือละซึ่งประโยชน์จากข้อตกลงเลิกสัญญาดังกล่าวมาแล้วโดยยอมรับเอาการงานที่โจทก์ทำให้แม้จะไม่แล้วเสร็จแต่ละงวดงานก็ตาม หรือยอมรับเอาวัสดุอุปกรณ์การก่อสร้างและจะชำระราคาให้ ข้อเท็จจริงได้ความว่าโจทก์ส่งมอบงานงวดที่ 19 แก่จำเลยเมื่อวันที่ 31 มีนาคม 2557 และขอเบิกจ่ายค่าก่อสร้างจำนวน 1,496,855.47 บาท ตามหนังสือขออนุมัติเบิกจ่ายค่าก่อสร้าง ซึ่งนาย ก ศักดิ์ ผู้จัดการโจทก์เขียนข้อความว่า ทาง หจก.วชิระรุ่งเรืองกิจ ขอความอนุเคราะห์งานงวดที่ 19 ตอนนี้งานเสร็จไป 80% เพราะงานบางตัวติดงานส่วนอื่น ทาง หจก. วชิระรุ่งเรืองกิจขอเอางานปูกระเบื้องห้องน้ำชั้น 2 ถึง 6 มาชดเชย เพื่อนำเงินมาซื้อของทำงานส่วนอื่น ๆ เพื่อให้โครงการจบตามกำหนด นาย ข ศักดิ์ ที่ปรึกษาควบคุมฝ่ายก่อสร้างจำเลยก็ระบุในหนังสือขออนุมัติเบิกจ่ายค่าก่อสร้างว่า งานติดตั้งฝ้า เพดาน ยังไม่แล้วเสร็จ ผรม. ขอความอนุเคราะห์รอผลการพิจารณาความตั้งใจและท่าทีของ ผรม.ในการทำงานลงวันที่ 26 เมษายน 2557 ซึ่งนอกจากจะสอดคล้องกับบันทึกของผู้จัดการโจทก์ข้างต้นแล้ว นาย ค พล กรรมการผู้มีอำนาจของจำเลย และนาย ข ศักดิ์ ยังเบิกความทำนองเดียวกันว่า นาย ข ศักดิ์ไปตรวจสอบสถานที่ก่อสร้าง เพื่อตรวจสอบว่า งานงวดที่ 19 โจทก์ก่อสร้างไปแล้วเสร็จประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์หรือไม่ เมื่อตรวจสอบแล้วพบว่า งานงวดดังกล่าวโจทก์ก่อสร้างแล้วเสร็จประมาณ 72 เปอร์เซ็นต์ นาย ข ศักดิ์เห็นดังนั้นจึงไม่ลงลายมือชื่อในฐานะผู้ตรวจสอบ และระบุความเห็นด้วยว่างานฝ้าเพดาน ยังไม่แล้วเสร็จดังกล่าวมาแล้ว ที่ฝ่ายโจทก์โดยนาย ก ศักดิ์ เบิกความทำนองว่า จำเลยไม่จ่ายค่าก่อสร้างงวดที่ 19 ให้เพราะจำเลยขาดสภาพคล่องทางการเงิน เมื่อโจทก์ทวงหลายครั้ง นาย ข ศักดิ์แจ้งว่าจะชำระให้ก่อน 1,000,000 บาท แต่ก็ไม่ชำระให้นั้น เป็นคำเบิกความที่เลื่อนลอย และขัดกับบันทึกข้อความที่นาย ก ศักดิ์ และนาย ข ศักดิ์บันทึกตอบโต้กันดังกล่าวมาแล้ว ส่วนงานงวดที่ 20 โจทก์ยังไม่ได้ส่งมอบงานเลย (…) พยานหลักฐานของจำเลยมีน้ำหนักรับฟังมากกว่าพยานหลักฐานของโจทก์ ข้อเท็จจริงฟังได้ว่า จำเลยไม่ได้สละหรือละประโยชน์ตามข้อตกลงเลิกสัญญารับเหมาโดยยอมรับงานก่อสร้างแล้วจะจ่ายค่าจ้างให้โจทก์แต่อย่างใด ส่วนวัสดุอุปกรณ์ก่อสร้างที่อยู่ในสถานที่ก่อสร้างก็เช่นกัน นาย ก ศักดิ์เบิกความเพียงว่า ได้ร่วมกับนาย ข ศักดิ์ตัวแทนของจำเลยตรวจสอบวัสดุก่อสร้างที่ยังคงเหลือ 72 รายการ เช่น กระเบื้องแกรนิต นั่งร้านเหล็ก ฯลฯ คิดเป็นเงินทั้งสิ้นจำนวน 1,336,001.76 บาท และไปแจ้งความที่สถานีตำรวจเป็นหลักฐานเท่านั้น ไม่ปรากฏว่าจำเลยยอมรับไว้และจะชำระราคาให้แต่อย่างใด ดังนี้ โจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกให้จำเลยชำระค่าก่อสร้างงวดที่ 19 และ 20 กับค่าวัสดุอุปกรณ์การก่อสร้างตามฟ้อง ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 8 พิพากษาให้จำเลยชำระเงินแก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย อุทธรณ์ของจำเลยฟังขึ้น
พิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับ
ตัวบทกฎหมายที่อ้างอิง
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 7, 193/12, 193/14, 193/15, 193/30, 193/33, 193/34, 207, 224, 369, 383, 391, 587, 601, 602, 605, 607 และ 821
- ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 20 ตรี, 189, 274 และตาราง 1 ท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
- พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 มาตรา 102
อ่านต่อบนเว็บไซต์ทนายโซเชียล
บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาสำหรับคดีใดคดีหนึ่ง ผลของแต่ละเรื่องขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและเอกสาร ควรปรึกษาทนายความก่อนตัดสินใจ
