คดีก่อสร้างงานภาครัฐ: เบิกเงิน ค่าปรับ ฟ้องศาลปกครอง (2569)

บทนำ: ทำไมงานรัฐถึงกลายเป็นคดีได้ง่าย

งานก่อสร้างของรัฐจ่ายเงินแน่นอนกว่างานเอกชน แต่มีกติกาเคร่งครัดกว่ามาก ผู้รับเหมาหลายรายไม่ได้แพ้เพราะทำงานไม่ดี แต่แพ้เพราะ “ไม่ทำหนังสือ” ภายในกำหนดเวลาที่ระเบียบบังคับไว้

บทความนี้สรุปเส้นทางทั้งหมดตั้งแต่ลงนามสัญญา ส่งงาน ตรวจรับ เบิกเงิน จนถึงการฟ้องคดี โดยอ้างอิงตัวบทกฎหมาย ระเบียบกระทรวงการคลัง หนังสือเวียน และคำพิพากษาที่ตรวจสอบเลขมาตราและเลขคดีแล้ว

คำตอบสั้น: สัญญาจ้างก่อสร้างที่ทำกับหน่วยงานของรัฐโดยทั่วไปเป็น “สัญญาทางปกครอง” ข้อพิพาทจึงต้องฟ้องที่ศาลปกครอง ภายใน 5 ปีนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันที่มีเหตุ (พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองฯ มาตรา 51) หากเรียกเงิน ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาลตามตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. คือร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ไม่เกิน 50 ล้านบาท (สูงสุด 200,000 บาท) และร้อยละ 0.1 ในส่วนที่เกิน (มาตรา 45 วรรคสี่) ส่วนผู้รับเหมาที่ถูกปรับเพราะเหตุที่ตนไม่ได้ก่อ ต้องแจ้งหน่วยงาน (ควรทำเป็นหนังสือ) ภายใน 15 วันนับถัดจากวันที่เหตุสิ้นสุด มิฉะนั้นอาจหมดสิทธิขอขยายเวลา (ระเบียบกระทรวงการคลังฯ พ.ศ. 2560 ข้อ 182)

สรุป 7 เรื่องที่ผู้รับเหมางานราชการต้องจำ

สัญญาจ้างก่อสร้างกับรัฐโดยทั่วไปเป็นสัญญาทางปกครอง ฟ้องที่ศาลปกครอง ภายใน 5 ปี (ไม่ใช่ 1 ปีตามกฎหมายเดิม)
มีเหตุทำให้งานล่าช้าที่ตนไม่ได้ก่อ ต้องแจ้งหน่วยงาน (ควรทำเป็นหนังสือ) ภายใน 15 วันนับถัดจากวันที่เหตุสิ้นสุด
ค่าปรับเกินร้อยละ 10 ของค่าจ้าง หน่วยงานต้องพิจารณาบอกเลิกสัญญา เว้นแต่ผู้รับจ้างยอมเสียค่าปรับโดยไม่มีเงื่อนไข
คณะกรรมการตรวจรับต้องตรวจงวดงานภายใน 3 วันทำการ งวดสุดท้ายภายใน 5 วันทำการ (หนังสือ ว 681)
ส่วนราชการต้องขอเบิกเงินจากคลังภายใน 5 วันทำการนับแต่ตรวจรับงานถูกต้อง
งานเพิ่มต้องแก้ไขสัญญาหรือตกลงราคากับผู้มีอำนาจก่อนลงมือ ความเห็นชอบของคณะกรรมการตรวจรับอย่างเดียวไม่ผูกพันหน่วยงาน
ค่า K ต้องยื่นขอเองภายใน 90 วันนับถัดจากวันส่งมอบงานงวดสุดท้าย

กฎหมายที่ใช้บังคับ และคดีต้องไปศาลไหน

คดีระหว่างผู้รับเหมากับหน่วยงานรัฐโดยทั่วไปไปศาลปกครอง ส่วนคดีระหว่างผู้รับเหมาหลักกับผู้รับเหมาช่วงไปศาลยุติธรรม เพราะเป็นสัญญาระหว่างเอกชนด้วยกัน

พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 3 ให้ “สัญญาทางปกครอง” หมายความรวมถึงสัญญาที่คู่สัญญาอย่างน้อยฝ่ายหนึ่งเป็นหน่วยงานทางปกครองหรือผู้กระทำการแทนรัฐ และมีลักษณะเป็นสัญญาสัมปทาน สัญญาที่ให้จัดทำบริการสาธารณะ หรือจัดให้มีสิ่งสาธารณูปโภค หรือแสวงประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ สัญญาก่อสร้างถนน สะพาน อาคารเรียน หรืออาคารบริการประชาชนจึงมักเข้าลักษณะนี้ และอยู่ในอำนาจศาลปกครองตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (4)

กฎหมาย / ระเบียบ	เรื่องที่ใช้ในคดีก่อสร้าง
พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560	มาตรา 95 ห้ามจ้างช่วงโดยไม่ได้รับอนุญาต (ค่าปรับไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 ของงานที่จ้างช่วง) · มาตรา 97 การแก้ไขสัญญา · มาตรา 102 งดหรือลดค่าปรับ/ขยายเวลา · มาตรา 103 บอกเลิกสัญญาและคำขอค่าเสียหาย · มาตรา 109 ผู้ทิ้งงาน
ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560	ข้อ 162 อัตราค่าปรับ · ข้อ 165 แก้ไขสัญญา · ข้อ 168 หลักประกันสัญญา · ข้อ 170 คืนหลักประกัน · ข้อ 176 คณะกรรมการตรวจรับงานก่อสร้าง · ข้อ 178 ผู้ควบคุมงาน · ข้อ 181 แจ้งเรียกค่าปรับ/สงวนสิทธิ · ข้อ 182 แจ้งเหตุภายใน 15 วัน · ข้อ 183 ค่าปรับเกินร้อยละ 10
ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการเบิกเงินจากคลัง การรับเงิน การจ่ายเงิน การเก็บรักษาเงิน และการนำเงินส่งคลัง พ.ศ. 2562	ข้อ 28 ขอเบิกเงินภายใน 5 วันทำการหลังตรวจรับ จ่ายตรงเข้าบัญชีผู้รับจ้าง · ข้อ 105 กันเงินไว้เบิกเหลื่อมปี
หนังสือคณะกรรมการวินิจฉัย ด่วนที่สุด ที่ กค (กวจ) 0405.4/ว 681 ลงวันที่ 8 ตุลาคม 2568	กรอบวันทำการในการตรวจรับงานจ้างก่อสร้าง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์	มาตรา 587 จ้างทำของ · มาตรา 600 ความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่อง · มาตรา 383 ลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วน · มาตรา 391 ผลของการเลิกสัญญา · มาตรา 224 ดอกเบี้ยผิดนัด · มาตรา 193/34(1) และ 193/33(5) อายุความค่าจ้าง
พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองฯ พ.ศ. 2542	มาตรา 3 · มาตรา 9 วรรคหนึ่ง (4) · มาตรา 45 วรรคสี่ และมาตรา 45/1 ค่าธรรมเนียมศาล · มาตรา 51 ระยะเวลาฟ้อง · มาตรา 66/2 ไกล่เกลี่ย · มาตรา 73 อุทธรณ์

หมายเหตุสำคัญเรื่องหน่วยงานท้องถิ่น: อบต. เทศบาล และ อบจ. ใช้ พ.ร.บ.จัดซื้อจัดจ้างฯ และระเบียบกระทรวงการคลังฯ พ.ศ. 2560 เรื่องพัสดุเช่นเดียวกัน แต่ขั้นตอนเบิกจ่ายเงินใช้ระเบียบของกระทรวงมหาดไทยที่ใช้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ไม่ใช่ระเบียบเบิกเงินจากคลัง พ.ศ. 2562 ซึ่งใช้กับส่วนราชการ

ขั้นตอนการเบิกเงินค่างวดงานจากภาครัฐ

ถ้าทุกฝ่ายทำตามกรอบเวลา งวดงานแบบราคาเหมารวมจะผ่านการตรวจรับจนถึงขั้นขอเบิกเงินภายในราว 13 วันทำการนับจากวันส่งมอบงาน (งวดสุดท้ายราว 15 วันทำการ) ตามผลรวมกรอบเวลาในตารางด้านล่าง ความล่าช้าส่วนใหญ่เกิดที่ขั้นตรวจรับ

ขั้นตอนเบิกเงินค่างวดงานก่อสร้างราชการ ตั้งแต่ส่งมอบงานถึงเงินเข้าบัญชีผู้รับเหมา

ส่งมอบงานเป็นหนังสือ ระบุงวดที่ส่ง วันที่ส่ง และแนบเอกสารตามสัญญา เช่น รายงานความก้าวหน้า ผลทดสอบวัสดุ รูปถ่ายก่อน-ระหว่าง-หลัง วันที่ส่งเป็นจุดเริ่มนับเวลาทุกขั้น จึงต้องมีลายมือชื่อหรือเลขรับหนังสือของหน่วยงาน
ผู้ควบคุมงานของหน่วยงานตรวจและรายงาน ระเบียบฯ ข้อ 178 (4) ให้ผู้ควบคุมงานรายงานผลการปฏิบัติงานของผู้รับจ้างในวันถึงกำหนดส่งมอบแต่ละงวดต่อคณะกรรมการตรวจรับภายใน 3 วันทำการ
คณะกรรมการตรวจรับพัสดุตรวจผลงาน ข้อ 176 (5) ให้ตรวจผลงานภายใน 3 วันทำการนับแต่วันที่ประธานกรรมการรับทราบการส่งมอบ และตรวจรับให้เสร็จโดยเร็วที่สุด
ตรวจถูกต้อง → ออกใบรับรองผลการปฏิบัติงาน ข้อ 176 (6) ให้ถือว่าผู้รับจ้างส่งมอบครบถ้วนตั้งแต่วันที่ส่งงาน (สำคัญมากต่อการคิดค่าปรับ) และรายงานหัวหน้าหน่วยงาน ถ้ากรรมการบางคนไม่รับงาน ต้องทำความเห็นแย้งเสนอหัวหน้าหน่วยงานสั่งการ
ตรวจไม่ถูกต้อง → แจ้งแก้ไข ผู้รับจ้างแก้แล้วส่งใหม่ วันส่งใหม่คือวันเริ่มนับรอบใหม่ ค่าปรับยังเดินหากเลยกำหนดสัญญา
ฝ่ายการเงินขอเบิกเงิน ระเบียบเบิกเงินจากคลังฯ พ.ศ. 2562 ข้อ 28 วรรคท้าย ให้ส่วนราชการขอเบิกเงินจากคลังโดยเร็ว อย่างช้าไม่เกิน 5 วันทำการนับแต่วันที่ตรวจรับงานถูกต้อง
เงินเข้าบัญชีผู้รับจ้างโดยตรง สัญญาวงเงินตั้งแต่ 5,000 บาทขึ้นไป ส่วนราชการต้องลงใบสั่งจ้างในระบบ และกรมบัญชีกลางจ่ายเงินเข้าบัญชีผู้รับจ้างโดยตรง (ข้อ 28 (1)) หน่วยงานต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายตามกฎหมายในคำขอเบิก (ข้อ 19) และหักค่าปรับ (ถ้ามี)

กรอบเวลาตรวจรับตามหนังสือ ว 681 (หน่วย: วันทำการ)

ผู้ตรวจ	สัญญาราคาเหมารวม	สัญญาราคาต่อหน่วย
ผู้ควบคุมงาน รายงวด / งวดสุดท้าย	3 / 3	4–16 / 8–20 ตามวงเงิน (ไม่เกิน 30 ล้าน ถึงเกิน 100 ล้านบาท)
คณะกรรมการตรวจรับ รายงวด / งวดสุดท้าย	3 / 5	3 / 5
รายงานผลต่อหัวหน้าหน่วยงาน	2	2
ฝ่ายการเงินขอเบิกเงินจากคลัง (ระเบียบ พ.ศ. 2562 ข้อ 28)	5	5

หากคณะกรรมการหรือผู้ควบคุมงานมีเหตุจำเป็นทำไม่ทัน ต้องขอขยายเวลาต่อหัวหน้าหน่วยงานของรัฐ ผู้รับเหมาจึงควรขอดูหนังสือขยายเวลานั้นเมื่อการตรวจรับเกินกรอบ

เงินที่มักตกหล่น

ค่า K (สัญญาแบบปรับราคาได้) ผู้รับจ้างต้องยื่นขอเองภายใน 90 วันนับถัดจากวันส่งมอบงานงวดสุดท้าย ตามเงื่อนไขมติคณะรัฐมนตรีที่แจ้งโดยหนังสือสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ที่ นร 0203/ว 109 ลงวันที่ 24 สิงหาคม 2532 พ้นกำหนดแล้วหมดสิทธิ
หลักประกันสัญญา ปกติกำหนดเป็นร้อยละ 5 ของวงเงินที่จัดซื้อจัดจ้าง (ระเบียบฯ ข้อ 168) หน่วยงานต้องคืนโดยเร็ว อย่างช้าไม่เกิน 15 วันนับแต่วันที่ผู้รับจ้างพ้นข้อผูกพันตามสัญญา (ข้อ 170 (2)) โดยทั่วไปหลังพ้นระยะประกันความชำรุดบกพร่อง
งบประมาณข้ามปี หนี้ที่ก่อไว้ก่อนสิ้นปีงบประมาณ วงเงินตั้งแต่ 100,000 บาท หน่วยงานขอกันเงินไว้เบิกเหลื่อมปีได้ไม่เกิน 6 เดือนของปีถัดไป และขยายได้อีกไม่เกิน 6 เดือน (ระเบียบ พ.ศ. 2562 ข้อ 105) การอ้างว่า “ไม่มีงบ” จึงไม่ควรเป็นเหตุให้ค้างจ่ายงานที่ตรวจรับแล้ว

ปัญหาหน้างานที่พบบ่อยในงานรัฐ และวิธีป้องกันสิทธิ

เกือบทุกปัญหามีทางออกตามกฎหมาย แต่ทางออกนั้นใช้ได้เฉพาะเมื่อผู้รับเหมา “ทำหนังสือ” ทันเวลาและเก็บหลักฐานไว้ มาตรา 102 ของ พ.ร.บ.จัดซื้อจัดจ้างฯ ให้งดหรือลดค่าปรับหรือขยายเวลาได้ตามจำนวนวันที่มีเหตุเกิดขึ้นจริง เฉพาะเมื่อเหตุเกิดจาก (1) ความผิดหรือความบกพร่องของหน่วยงานของรัฐ (2) เหตุสุดวิสัย (3) พฤติการณ์ที่คู่สัญญาไม่ต้องรับผิดตามกฎหมาย หรือ (4) เหตุอื่นตามกฎกระทรวง

ปัญหาหน้างานก่อสร้างราชการ ส่งมอบพื้นที่ล่าช้า แบบไม่ตรงหน้างาน น้ำท่วมไซต์งาน

ปัญหาหน้างาน	ผลทางกฎหมาย	สิ่งที่ผู้รับเหมาต้องทำ
หน่วยงานส่งมอบพื้นที่ล่าช้า มีสิ่งกีดขวาง เสาไฟ ท่อประปา ผู้บุกรุก	เป็นเหตุจากความบกพร่องของหน่วยงาน ขอขยายเวลาได้ (ม.102 (1)) ถ้าไม่ส่งมอบพื้นที่จนพ้นกำหนดสัญญา หน่วยงานอาจเป็นฝ่ายผิดสัญญา (ฎีกา 6407/2545)	ทำหนังสือแจ้งทันทีพร้อมรูปถ่ายและพิกัด แจ้งซ้ำภายใน 15 วันนับถัดจากวันที่เหตุสิ้นสุด พร้อมจำนวนวันที่ขอ
แบบรูปไม่ตรงสภาพหน้างาน หรือแบบกับรายการขัดกัน	ผู้ควบคุมงานมีอำนาจสั่งพักงานแล้วรายงานคณะกรรมการ (ข้อ 178) การเปลี่ยนแบบที่กระทบเนื้องาน ราคา หรือเวลา ต้องแก้ไขสัญญา (ม.97 และข้อ 165)	ขอคำวินิจฉัยเป็นหนังสือ อย่าทำงานตามคำบอกด้วยวาจา บันทึกวันที่งานหยุดเพื่อใช้ขอขยายเวลา
ถูกสั่งให้ทำงานเพิ่มนอกสัญญา	ถ้าไม่มีการแก้ไขสัญญาหรือตกลงราคากับผู้มีอำนาจก่อน ความเห็นชอบของคณะกรรมการตรวจการจ้างอย่างเดียวไม่ผูกพันหน่วยงาน (ฎีกา 6443/2540)	ขอให้หน่วยงานอนุมัติแก้ไขสัญญา เพิ่มวงเงินและเวลาไปพร้อมกัน (ม.97 วรรคสาม) ก่อนลงมือ
ฝนตกหนัก น้ำท่วม ภัยพิบัติ	อาจเป็นเหตุสุดวิสัย (ม.102 (2)) แต่ต้องพิสูจน์ผลกระทบต่องานจริงเป็นรายวัน	เก็บข้อมูลปริมาณฝนหรือประกาศภัยพิบัติ บันทึกประจำวันของผู้ควบคุมงาน แจ้งภายใน 15 วัน
หน่วยงานสั่งหยุดงาน รอผลทดสอบ รอแบบแก้ไข	ความบกพร่องหรือคำสั่งของหน่วยงาน (ม.102 (1)) ระเบียบข้อ 182 ยกเว้นการแจ้ง 15 วัน หากมีหลักฐานชัดแจ้งหรือหน่วยงานทราบดีอยู่แล้วตั้งแต่ต้น	ยังควรแจ้งเป็นหนังสือ เพราะภาระพิสูจน์ “หลักฐานชัดแจ้ง” ตกอยู่กับผู้รับเหมา
ราคาวัสดุพุ่ง วัสดุขาดตลาด	ไม่ใช่เหตุงดค่าปรับโดยอัตโนมัติ ต้องเข้าเหตุตาม ม.102 ส่วนต่างราคาเยียวยาด้วยค่า K เฉพาะสัญญาแบบปรับราคาได้	ตรวจว่าสัญญาเป็นแบบปรับราคาได้หรือไม่ ยื่นค่า K ภายใน 90 วัน
ตรวจรับล่าช้าหรือไม่ยอมตรวจรับ	กรรมการต้องตรวจตามกรอบ ว 681 ถ้าตรวจแล้วถูกต้อง ให้ถือว่าส่งมอบตั้งแต่วันที่ผู้รับจ้างส่งงาน (ข้อ 176 (6))	เก็บหลักฐานวันส่งมอบ มีหนังสือทวงถามการตรวจรับ
ค่าปรับสะสมใกล้ร้อยละ 10 ของค่าจ้าง	ข้อ 183 ให้หน่วยงานพิจารณาบอกเลิกสัญญา เว้นแต่ผู้รับจ้างยินยอมเสียค่าปรับโดยไม่มีเงื่อนไข	ประเมินว่าจะยื่นหนังสือยินยอมหรือไม่ ถ้ายินยอมโดยไม่มีเงื่อนไข อาจกระทบการโต้แย้งค่าปรับภายหลัง ควรปรึกษาทนายก่อนลงนาม
จ้างช่วงโดยไม่ได้รับอนุญาต	ค่าปรับไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 ของวงเงินงานที่จ้างช่วง (ม.95)	ขออนุญาตจ้างช่วงเป็นหนังสือก่อนเสมอ
ถูกบอกเลิกสัญญา ริบหลักประกัน หรือถูกเสนอชื่อเป็นผู้ทิ้งงาน	หน่วยงานบอกเลิกได้ตาม ม.103 การไม่ปฏิบัติตามสัญญาโดยไม่มีเหตุผลอันสมควรอาจถูกสั่งเป็นผู้ทิ้งงาน (ม.109 (2)) ซึ่งลามถึงหุ้นส่วนผู้จัดการหรือกรรมการที่ก่อเหตุ และนิติบุคคลอื่นที่มีผู้บริหารคนเดียวกัน (ระเบียบฯ ข้อ 196)	โต้แย้งเป็นหนังสือทันที รวบรวมหลักฐานว่าความล่าช้าเกิดจากเหตุตาม ม.102 และพิจารณาฟ้องศาลปกครอง
งานชำรุดหลังส่งมอบ	ถ้าสัญญาไม่กำหนดเป็นอย่างอื่น ผู้รับจ้างรับผิดในความชำรุดที่ปรากฏภายใน 1 ปีนับแต่ส่งมอบ หรือ 5 ปีถ้าเป็นสิ่งปลูกสร้างกับพื้นดิน (ป.พ.พ. ม.600)	ตรวจระยะประกันในสัญญา ซ่อมเมื่อได้รับแจ้ง เพื่อรักษาสิทธิรับหลักประกันคืน

ข้อควรรู้เรื่องค่าปรับ: ค่าปรับรายวันงานก่อสร้างที่ต้องการผลสำเร็จทั้งหมดพร้อมกัน กำหนดเป็นจำนวนเงินตายตัวในอัตราร้อยละ 0.01–0.10 ของราคางานจ้าง (ระเบียบฯ ข้อ 162) เมื่อครบกำหนดส่งมอบแล้วมีค่าปรับ หน่วยงานต้องแจ้งเรียกค่าปรับภายใน 7 วันทำการนับถัดจากวันครบกำหนด และบอกสงวนสิทธิเมื่อรับมอบงาน (ข้อ 181 ประกอบ ป.พ.พ. ม.381 วรรคสาม) ถ้าหน่วยงานไม่สงวนสิทธิไว้ ผู้รับเหมาควรยกเป็นข้อต่อสู้

ขั้นตอนดำเนินคดีก่อสร้างภาครัฐที่ศาลปกครอง

คดีปกครองใช้ระบบไต่สวน ศาลแสวงหาข้อเท็จจริงเองได้ และไม่บังคับให้มีทนายความ แต่คดีสัญญาก่อสร้างมีเอกสารและประเด็นทางเทคนิคมาก การมีทนายที่เข้าใจทั้งระเบียบพัสดุและงานช่างช่วยลดความเสี่ยงแพ้คดีเพราะพยานหลักฐานไม่ครบ

ขั้นตอนฟ้องคดีสัญญาก่อสร้างภาครัฐต่อศาลปกครอง ตั้งแต่ทวงถามจนถึงคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุด

ขั้นตอนทีละขั้น

ทวงถามและโต้แย้งเป็นหนังสือ ส่งหนังสือทวงถามค่าจ้าง ขอคืนหลักประกัน หรือโต้แย้งค่าปรับและการบอกเลิกสัญญา เก็บใบตอบรับไปรษณีย์หรือเลขรับหนังสือ
ยื่นคำขอค่าเสียหายต่อหน่วยงาน (ถ้าเข้ากรณี) มาตรา 103 วรรคสาม ให้คู่สัญญายื่นคำขอให้หน่วยงานพิจารณาชดใช้ค่าเสียหายได้ ในกรณีที่หน่วยงานมิได้เป็นฝ่ายบอกเลิกสัญญา หรือบอกเลิกโดยมิได้เรียกค่าปรับ หน่วยงานต้องออกใบรับคำขอและพิจารณาโดยไม่ชักช้า หากไม่พอใจผล มีสิทธิฟ้องศาล ระเบียบฯ ข้อ 187 ให้ยื่นคำขอเป็นหนังสือภายใน 15 วันนับแต่วันเลิกสัญญา หน่วยงานต้องพิจารณาภายใน 60 วัน (ขยายได้ไม่เกิน 15 วัน) และแจ้งผลภายใน 7 วันทำการนับแต่หัวหน้าหน่วยงานเห็นชอบ ถ้าค่าเสียหายเกิน 50,000 บาทต่อครั้ง ต้องเสนอกระทรวงการคลังเห็นชอบ (ข้อ 189)
ตรวจระยะเวลาฟ้องคดี คดีพิพาทเกี่ยวกับสัญญาทางปกครองต้องฟ้องภายใน 5 ปีนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันที่มีเหตุ (มาตรา 51 แก้ไขโดย พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองฯ (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2551)
ยื่นคำฟ้องต่อศาลปกครองชั้นต้นที่มีเขตอำนาจ (ศาลปกครองกลาง หรือศาลปกครองในภูมิภาค) คำฟ้องต้องมีรายการตามมาตรา 45 คือ ชื่อและที่อยู่ผู้ฟ้องคดี ชื่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การกระทำที่เป็นเหตุแห่งการฟ้องพร้อมข้อเท็จจริง คำขอ และลายมือชื่อ (ฟ้องแทนต้องแนบใบมอบฉันทะ) คำฟ้องที่ไม่ครบ สำนักงานศาลจะแนะนำให้แก้ไข โดยถือวันยื่นครั้งแรกเป็นหลักในการนับอายุความ
ชำระค่าธรรมเนียมศาล หรือขอยกเว้น คดีเรียกเงินตามสัญญาทางปกครองต้องเสียค่าธรรมเนียมตามทุนทรัพย์ (มาตรา 45 วรรคสี่) ถ้าไม่มีทรัพย์สินพอ หรือจะเดือดร้อนเกินสมควร ขอยกเว้นทั้งหมดหรือบางส่วนได้ (มาตรา 45/1) หากศาลยกเว้นเพียงบางส่วนหรือยกคำขอ ยื่นขอพิจารณาใหม่หรืออุทธรณ์ได้ภายใน 15 วัน
ศาลแสวงหาข้อเท็จจริง ตุลาการเจ้าของสำนวนส่งคำฟ้องให้หน่วยงานทำคำให้การ ผู้ฟ้องทำคำคัดค้านคำให้การ หน่วยงานทำคำให้การเพิ่มเติม ศาลอาจเรียกเอกสาร ตรวจสถานที่ หรือเรียกผู้เชี่ยวชาญ
ไกล่เกลี่ย (ทางเลือก) คดีพิพาทเกี่ยวกับสัญญาทางปกครองไกล่เกลี่ยในศาลปกครองได้ (มาตรา 66/2 (3)) ยื่นคำขอได้ตั้งแต่ฟ้องจนถึงวันสิ้นสุดการแสวงหาข้อเท็จจริง (มาตรา 66/4) คำพิพากษาตามการไกล่เกลี่ยอุทธรณ์ได้เฉพาะเหตุจำกัด เช่น ฉ้อฉล (มาตรา 66/11)
นั่งพิจารณาคดีและพิพากษา หลังสิ้นสุดการแสวงหาข้อเท็จจริง ศาลกำหนดวันนั่งพิจารณาคดีครั้งแรก มีตุลาการผู้แถลงคดีเสนอความเห็น แล้วองค์คณะจึงพิพากษา
อุทธรณ์ ยื่นต่อศาลปกครองชั้นต้นที่มีคำพิพากษาภายใน 30 วันนับแต่วันมีคำพิพากษา (มาตรา 73) ศาลปกครองสูงสุดอาจไม่รับอุทธรณ์ที่ไม่เป็นสาระ และคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดเป็นที่สุด

ค่าธรรมเนียมศาลปกครอง (คำนวณตามตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ.)

อัตราคือร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ไม่เกิน 50 ล้านบาท แต่ไม่เกิน 200,000 บาท บวกร้อยละ 0.1 ของส่วนที่เกิน 50 ล้านบาท เพดาน 200,000 บาทจึงเต็มตั้งแต่ทุนทรัพย์ 10 ล้านบาท

ทุนทรัพย์ที่เรียกร้อง	ค่าธรรมเนียมศาล
1,000,000 บาท	20,000 บาท
5,000,000 บาท	100,000 บาท
10,000,000–50,000,000 บาท	200,000 บาท
80,000,000 บาท	230,000 บาท (200,000 + 0.1% ของ 30 ล้าน)

ตัวอย่างจริง: ผู้รับเหมาฟ้องจังหวัดเรียกเงินกว่า 6 ล้านบาท ค่าธรรมเนียมเต็มจำนวน 121,882 บาท ศาลปกครองสูงสุดให้ยกเว้น 3 ใน 4 เหลือชำระ 30,470.50 บาท ภายใน 15 วัน โดยเห็นว่าการปรับโครงสร้างหนี้อย่างเดียวไม่ถึงขนาดต้องยกเว้นทั้งหมด (คำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 442/2566)

ค่าใช้จ่ายอื่นที่ควรเตรียม

ค่าทนายความ ตามที่ตกลงกับสำนักงานทนายความ
ค่าวิศวกรหรือผู้ประเมินอิสระ สำหรับถอดปริมาณงานที่ทำแล้ว ประเมินค่าเสียหาย หรือโต้แย้งความชำรุดบกพร่อง
ค่าธรรมเนียมหนังสือค้ำประกันของธนาคารที่ยังเดินอยู่ระหว่างคดี (ศาลเคยให้หน่วยงานที่ผิดสัญญาชดใช้ส่วนนี้ ตามฎีกา 6407/2545)
ค่าคัดถ่ายและรับรองเอกสาร ค่าเดินทางไปศาลที่มีเขตอำนาจ

ระยะเวลาโดยประมาณ

กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าคดีต้องจบภายในกี่วัน ระยะเวลาขึ้นกับความซับซ้อนของงานช่างและปริมาณพยานหลักฐาน กรอบที่บังคับจริงมีเพียง: ฟ้องภายใน 5 ปี (ไม่เกิน 10 ปี) · ขอทบทวนคำสั่งค่าธรรมเนียม 15 วัน · อุทธรณ์ 30 วัน · ค่า K 90 วัน · แจ้งเหตุขอขยายเวลา 15 วัน

เอกสารที่ต้องใช้ฟ้องคดี (Checklist)

☐ หนังสือรับรองนิติบุคคล และหนังสือมอบอำนาจ (ถ้าฟ้องแทน)
☐ สัญญาจ้างและเอกสารแนบท้าย: แบบรูป รายการละเอียด ใบแจ้งปริมาณงานและราคา (BOQ) ใบเสนอราคา ประกาศและเอกสารประกวดราคา
☐ สัญญาแก้ไขเพิ่มเติม หนังสืออนุมัติขยายเวลา งดหรือลดค่าปรับ
☐ หนังสือส่งมอบพื้นที่ หนังสือสั่งหยุดงาน และหนังสือแจ้งเหตุตามข้อ 182 พร้อมหลักฐานวันที่หน่วยงานรับ
☐ รายงานประจำวันของผู้รับจ้าง บันทึกของผู้ควบคุมงาน รูปถ่ายระบุวันที่
☐ หนังสือส่งมอบงานแต่ละงวด ใบรับรองผลการปฏิบัติงาน ใบแจ้งหนี้ และหลักฐานการรับเงิน
☐ หนังสือแจ้งเรียกค่าปรับ หนังสือบอกเลิกสัญญา หนังสือแจ้งริบหลักประกัน
☐ หนังสือค้ำประกันของธนาคาร และใบเสร็จค่าธรรมเนียมรายปี
☐ ผลทดสอบวัสดุ รายงานวิศวกร การคำนวณค่าเสียหายหรือค่าการงานที่ทำไปแล้ว
☐ หนังสือทวงถาม คำขอค่าเสียหายตามมาตรา 103 และหนังสือตอบของหน่วยงาน

อายุความที่ต้องจำ

คู่กรณี	ศาล	ระยะเวลาฟ้อง	ฐานกฎหมาย
ผู้รับเหมา กับ หน่วยงานรัฐ (สัญญาทางปกครอง)	ศาลปกครอง	5 ปีนับแต่รู้หรือควรรู้เหตุ แต่ไม่เกิน 10 ปี	พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองฯ ม.51
ผู้รับเหมาช่วง กับ ผู้รับเหมาหลัก (งานทำเพื่อกิจการของผู้รับเหมาหลัก)	ศาลยุติธรรม	5 ปี	ป.พ.พ. ม.193/33 (5) และฎีกา 9931/2552
ผู้ประกอบการรับจ้าง กับ ผู้ว่าจ้างที่ไม่ได้นำงานไปใช้ในกิจการของตน	ศาลยุติธรรม	2 ปี	ป.พ.พ. ม.193/34 (1)

แนวคำพิพากษาสำคัญในคดีก่อสร้างภาครัฐ

คำพิพากษาเหล่านี้ตรวจเลขคดีและสาระกับฐานข้อมูลคำพิพากษาแล้ว ฎีกาที่ตัดสินโดยศาลยุติธรรมส่วนใหญ่เป็นคดีก่อนข้อพิพาทสัญญาทางปกครองย้ายไปศาลปกครอง หรือเป็นคดีระหว่างเอกชน แต่หลักกฎหมายแพ่งที่วางไว้ (เบี้ยปรับ การเลิกสัญญา อายุความ) ศาลปกครองยังนำมาใช้เป็นหลักทั่วไป

คำพิพากษา	ข้อเท็จจริงโดยย่อ	หลักที่ศาลวาง	บทเรียนสำหรับผู้รับเหมา
ฎีกา 6407/2545 (ผู้รับจ้าง v. เมืองพัทยา)	ผู้ว่าจ้างไม่ส่งมอบพื้นที่ก่อสร้างจนพ้นกำหนดสัญญา	ผู้ว่าจ้างมีหน้าที่ส่งมอบพื้นที่ก่อน แม้สัญญาไม่เขียนไว้ เมื่อไม่ส่งมอบจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญา ผู้รับจ้างบอกเลิกได้ และต้องคืนหนังสือค้ำประกันพร้อมรับผิดค่าธรรมเนียมธนาคาร	ปัญหาพื้นที่ต้องทำหนังสือไว้ตั้งแต่วันแรก
ฎีกา 6443/2540 (ผู้รับจ้าง v. กรมป่าไม้)	พบหินแข็งในแนวถนน ผู้รับจ้างระเบิดหินตามที่คณะกรรมการตรวจการจ้างเห็นชอบ แล้วเรียกค่างานเพิ่ม	คณะกรรมการตรวจการจ้างไม่ใช่คู่สัญญา ไม่มีอำนาจตกลงแทนผู้ว่าจ้าง งานเพิ่มที่เปลี่ยนค่าจ้างมากเป็นสาระสำคัญ ต้องตกลงกับผู้ว่าจ้างก่อน ผู้ว่าจ้างไม่ต้องจ่ายค่างานเพิ่ม	งานเพิ่มต้องมีสัญญาแก้ไขก่อนลงมือ
ฎีกา 1497/2549 (จังหวัดชลบุรี v. ผู้รับจ้าง)	ผู้รับจ้างทิ้งงาน ผู้ว่าจ้างไม่บอกเลิกสัญญาจนค่าปรับสะสม 190 วัน ทั้งที่ร้อยละ 10 ของค่าจ้างเท่ากับค่าปรับเพียง 100 วัน	ผู้ว่าจ้างปล่อยปละจนค่าปรับสูงเกินสมควร ศาลลดลงได้ เพราะผู้ว่าจ้างมีส่วนผิดที่ไม่บรรเทาความเสียหาย (ป.พ.พ. ม.223)	ค่าปรับที่สะสมเพราะหน่วยงานไม่ยอมบอกเลิก โต้แย้งขอลดได้
ฎีกา 5032/2537 (มหาวิทยาลัยมหิดล v. ผู้รับจ้าง)	ผู้ว่าจ้างบอกเลิกสัญญาช้า ปล่อยเวลาล่วงเลย 132 วัน	เบี้ยปรับเป็นค่าเสียหายที่กำหนดไว้ล่วงหน้า ศาลลดให้เหลือ 60 วัน ค่าเช่าสถานที่อื่นเป็นความเสียหายจากพฤติการณ์พิเศษที่ผู้รับจ้างไม่ได้คาดเห็น จึงไม่ต้องรับผิด	ค่าเสียหายที่ไกลเกินคาดหมาย ผู้รับจ้างโต้แย้งได้
ฎีกา 7497/2540 (กองทัพบก v. ผู้รับจ้าง)	ผู้รับจ้างหยุดก่อสร้างหลังได้ขยายเวลา ผู้ว่าจ้างเร่งรัด สงวนสิทธิค่าปรับ แล้วบอกเลิกสัญญา	สิทธิเรียกค่าปรับรายวัน กับสิทธิบอกเลิกสัญญาและเรียกค่าเสียหาย เป็นสิทธิแยกกัน ผู้ว่าจ้างเลือกใช้อย่างใดหรือทั้งสองอย่างก็ได้	ถูกบอกเลิกแล้วยังอาจถูกเรียกทั้งค่าปรับและค่าเสียหาย
ศาลปกครองสูงสุด อ.616/2561 (สนามกีฬาโรงเรียน)	ผู้รับจ้างใช้แผ่นยางชนิดใช้ในร่มกับสนามกลางแจ้ง พื้นคอนกรีตแตกร้าว เหล็กไม่ตรงแบบ หน่วยงานบอกเลิกสัญญา	สัญญามุ่งผลสำเร็จของงานทั้งหมดพร้อมกัน เมื่อหน่วยงานใช้ประโยชน์จากงานไม่ได้ จึงไม่ต้องจ่ายค่าการงานตาม ป.พ.พ. ม.391 วรรคสาม และไม่ต้องคืนหนังสือค้ำประกัน	งานไม่ตรงสเปก อาจไม่ได้ค่างานที่ทำไปแล้วเลย
คำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 442/2566	ผู้รับเหมาฟ้องจังหวัดเรียกเงินกว่า 6 ล้านบาท ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล	ยกเว้นให้ 3 ใน 4 เพราะยังประกอบกิจการได้ การปรับโครงสร้างหนี้อย่างเดียวไม่ถึงขนาดยกเว้นทั้งหมด	เตรียมงบการเงินและหลักฐานรายรับรายจ่ายเมื่อขอยกเว้น
ศาลปกครองกลาง พิพากษา 17 ก.ย. 2567 (ผู้รับจ้าง v. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร)	ผู้รับจ้างก่อสร้างอาคารรัฐสภาใหม่ฟ้องเรียกค่าเสียหายจากการส่งมอบพื้นที่ล่าช้าและราคาวัสดุสูงขึ้น	ศาลยกฟ้อง เพราะคู่สัญญารับรู้ปัญหาพื้นที่ตั้งแต่ต้น และสัญญากำหนดให้เยียวยาด้วยการขยายเวลา (คำพิพากษาศาลชั้นต้น)	อ่านข้อสัญญาเรื่องผลของการส่งมอบพื้นที่ล่าช้าก่อนยื่นประกวดราคา
ฎีกา 9931/2552 (ผู้รับเหมาช่วง v. ผู้รับเหมาหลัก)	ผู้รับเหมาหลักรับงานถนนและสะพานจากกรมทางหลวง แล้วจ้างช่วงงานสะพาน	งานทำเพื่อกิจการของผู้รับเหมาหลัก ไม่อยู่ในอายุความ 2 ปี แต่มีอายุความ 5 ปีตาม ป.พ.พ. ม.193/33 (5)	ผู้รับเหมาช่วงมีเวลาทวงเงิน 5 ปี
ฎีกา 639/2530 (ลูกจ้างผู้รับจ้าง v. การสื่อสารแห่งประเทศไทย)	ลูกจ้างของผู้รับจ้างฟ้องผู้ว่าจ้างให้จ่ายค่าจ้างแทน	ผู้ว่าจ้างไม่มีนิติสัมพันธ์กับลูกจ้างของผู้รับจ้าง ข้อสัญญาที่ให้ผู้ว่าจ้าง “จ่ายแทนได้” เป็นสิทธิ ไม่ใช่หน้าที่	ผู้รับเหมาช่วงและคนงานต้องทวงจากคู่สัญญาของตน

กรณีที่ผู้ว่าจ้างต้องการเรียกค่าปรับหลังรับมอบงานแล้ว ต้องบอกสงวนสิทธิไว้ในเวลารับชำระหนี้ (ป.พ.พ. ม.381 วรรคสาม และระเบียบฯ ข้อ 181) ผู้รับเหมาจึงควรตรวจหนังสือรับมอบงานทุกฉบับว่ามีการสงวนสิทธิหรือไม่

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

หน่วยงานรัฐตรวจรับงานแล้วแต่ไม่จ่ายเงิน ต้องทำอย่างไร?

ตรวจก่อนว่าค้างอยู่ขั้นไหน ส่วนราชการต้องขอเบิกเงินจากคลังภายใน 5 วันทำการนับแต่ตรวจรับงานถูกต้อง (ระเบียบเบิกเงินจากคลังฯ พ.ศ. 2562 ข้อ 28) ถ้าเลยกำหนดให้ทำหนังสือทวงถาม หากยังไม่จ่ายจึงฟ้องศาลปกครองเรียกค่าจ้างพร้อมดอกเบี้ยผิดนัด

ฟ้องศาลปกครองต้องมีทนายความไหม?

ไม่บังคับ ผู้ฟ้องดำเนินการเองได้ หรือมอบอำนาจให้ทนายความหรือบุคคลอื่นที่มีคุณสมบัติตามระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด (มาตรา 45 วรรคท้าย)

ผู้รับเหมาฟ้องหน่วยงานรัฐได้ภายในกี่ปี?

ภายใน 5 ปีนับแต่วันที่รู้หรือควรรู้ถึงเหตุแห่งการฟ้องคดี แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันที่มีเหตุ (มาตรา 51) ข้อมูลเก่าที่ระบุว่า 1 ปีเป็นกฎหมายก่อนการแก้ไขเมื่อปี 2551

ไม่ได้แจ้งเหตุภายใน 15 วัน หมดสิทธิขอขยายเวลาเลยไหม?

โดยหลักหมดสิทธิยกขึ้นอ้างภายหลัง เว้นแต่เหตุเกิดจากความผิดหรือความบกพร่องของหน่วยงานซึ่งมีหลักฐานชัดแจ้ง หรือหน่วยงานทราบดีอยู่แล้วตั้งแต่ต้น (ระเบียบฯ ข้อ 182)

ค่าปรับเกินร้อยละ 10 แล้ว จะถูกบอกเลิกสัญญาทันทีไหม?

ไม่อัตโนมัติ ข้อ 183 ให้หน่วยงานพิจารณาบอกเลิก เว้นแต่ผู้รับจ้างยินยอมเสียค่าปรับโดยไม่มีเงื่อนไข หัวหน้าหน่วยงานจึงอาจผ่อนปรนได้เท่าที่จำเป็น

ศาลลดค่าปรับให้ได้ไหม?

ได้ ถ้าเบี้ยปรับสูงเกินส่วน (ป.พ.พ. ม.383) หรือผู้ว่าจ้างมีส่วนผิดที่ปล่อยให้ค่าปรับสะสมโดยไม่บอกเลิกสัญญา (ฎีกา 1497/2549, 5032/2537) แต่ ม.383 บัญญัติว่าเมื่อใช้เงินตามเบี้ยปรับแล้ว สิทธิขอลดเป็นอันขาดไป จึงควรโต้แย้งเป็นหนังสือไว้ก่อนชำระหรือก่อนยอมให้หัก

ผู้รับเหมาช่วงฟ้องหน่วยงานรัฐโดยตรงได้ไหม?

โดยทั่วไปไม่ได้ เพราะไม่มีนิติสัมพันธ์กับหน่วยงาน ต้องฟ้องผู้รับเหมาหลักที่ศาลยุติธรรม (ฎีกา 639/2530) อายุความ 5 ปีหากงานทำเพื่อกิจการของผู้รับเหมาหลัก (ฎีกา 9931/2552)

ค่าธรรมเนียมศาลปกครองเท่าไร?

คดีไม่เรียกเงินไม่ต้องเสีย คดีเรียกเงินตามสัญญาเสียร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ไม่เกิน 50 ล้านบาท (สูงสุด 200,000 บาท) บวกร้อยละ 0.1 ของส่วนที่เกิน และขอยกเว้นได้ตามมาตรา 45/1

ทนายความตรวจเอกสารสัญญาจ้างก่อสร้างและหนังสือแจ้งเหตุขยายเวลา ก่อนฟ้องศาลปกครอง

บทสรุป

คดีก่อสร้างภาครัฐแพ้ชนะกันที่ “หนังสือ” มากกว่าที่ฝีมือช่าง ผู้รับเหมาที่แจ้งเหตุภายใน 15 วัน ไม่ทำงานเพิ่มก่อนแก้สัญญา เก็บวันส่งมอบงานทุกงวด และยื่นค่า K ภายใน 90 วัน จะมีข้อต่อสู้ครบเมื่อเกิดข้อพิพาท และยังมีเวลาฟ้องศาลปกครองถึง 5 ปี

หากถูกปรับ ถูกบอกเลิกสัญญา ถูกริบหลักประกัน หรือหน่วยงานไม่จ่ายค่างวด ควรให้ทนายตรวจเอกสารก่อนลงนามหนังสือใด ๆ ที่หน่วยงานส่งมา โดยเฉพาะหนังสือยินยอมเสียค่าปรับโดยไม่มีเงื่อนไข

อ่านเพิ่มเติมและเครื่องมือฟรีบนเว็บไซต์:

บทความนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาสำหรับคดีใดคดีหนึ่ง ผลของแต่ละเรื่องขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและเอกสาร ควรปรึกษาทนายความก่อนตัดสินใจ